✅ آیا از منظر حقوقی ایران می‌تواند تنگه هرمز را ببندد؟

✅ آیا از منظر حقوقی ایران می‌تواند تنگه هرمز را ببندد؟

✍ علی نوری زاده، کارشناس ارشد حقوق بین الملل

◽️تنگه‌های بین‌المللی راه‌های آبی است که از حیث جغرافیایی به دست بشر حفر نشده‌اند، بلکه بطور طبیعی بوجود آمده، دو دریا را به یکدیگر متصل کرده اند، این گونه آبراهها چنانچه قابلیت کشتیرانی داشته و طبق حقوق بین الملل وصف "بین المللی "پیدا کرده باشند، تنگه بین المللی محسوب میشوند.

تنگه هرمز آبراهی بین المللی است که آبهای آزاد اقیانوس هند و دریای عمان را به منطقه انحصاری اقتصادی خلیج فارس متصل میکند، این تنگه در مجاورت کشور های ایران و عمان قرار دارد، تنگه هرمز هلالی شکل و به طول 104 مایل و عرض بین 21 تا 52 مایل دریایی و عمق بین 36 تا 144 متر است.
وضعیت حقوقی تنگه بین المللی هرمز به گونه ای است که تابع مقررات حقوق بین الملل است، در واقع چون بین کشورهای ایران و عمان که در مجاورت تنگه قرار دارند هیچ گونه مقرارت معاهده ای خاصی تدوین نشده، بنابراین مشمول نظام حقوقی عام یا مشترک تنگه های بین المللی است که از یک سو مشتمل بر قواعد عرفی عام و از سوی دیگر، شامل دو معاهده عام بین المللی، یعنی عهد نامه 1958 ژنو در مورد دریای سرزمینی و منطقه نظارت و عهد نامه 1982 حقوق دریاهاست.

مهمترین قسمت مقرارت عهد نامه حقوق دریاها در مورد تنگه های بین المللی، مربوط به عبور ترانزیت و عبور بی ضرر است، عبور ترانزیت هم محور اصلی توسعه تنگه های بین المللی است، خاص تنگه های است که بخشی از دریای آزاد یا منطقه انحصاری اقتصادی را به بخش دیگری از دریای آزاد یا منطقه انحصاری اقتصادی مرتبط میکند، مانند تنگه های هرمز، جبل الطارق، ماژلان و باب المندب، اما عبور بی ضرر مربوط به تنگه های است که دریای سرزمینی یک کشور را به بخشی از دریای آزاد یا منطقه انحصاری اقتصادی کشور دیگر مرتبط مینماید، مانند تنگه تیران
نظام بین الملل حقوق دریاها، مقرر میدارد که در زمان صلح، کلیه کشتی ها _ اعم از جنگی، دولتی و تجاری _به هنگام عبور از تنگه هرمز، از حق عبور ترانزیت برخوردار هستند،
بر اساس مقررات بین المللی :کشور های مجاور یک تنگه نباید مانع عبور ترانزیت شوند و باید به روش های مناسب، هرگونه خطری را که برای کشتی رانی در تنگه یا پرواز بر فراز تنگه پیش میاید، را برای عموم منتشر کنند، کنوانسیون حقوق دریاها در ماده 44 تصریح مینماید که :اِعمال حق عبور ترانزیت نميتواند به حالت تعلیق درآید، بنابراین کشورهای مجاور یک تنگه نميتوانند مانعی برای عبور ترانزیت قرار دهند، شناخت چنین حقی برای کلیه کشتی های خارجی همواره مورد اعتراض رسمی ایران و عمان بوده است. اینکه برخی افراد تصور میکنند ایران میتواند بصورت یکجانبه مانع از عبور و مرور کشتی های خارجی در تنگه هرمز شود ناشی از یک توهم است که هیچ گونه پشتوانه حقوقی ندارد.

جمهوری اسلامی ایران در شرایط جنگی، که وضعیت حقوقی تنگه هرمز تابع حقوق مخاصمات مسلحانه میشود، تحت شرایطی صرفاً میتواند حق کنترل عبور و مرور و بازدید کشتی های تجاری خارجی را داشته باشد.

👈مطالعات آمریکا
t.me/EsfandiarKhodaee