در اساطیر یونان باستان، ایزد خواب، برادر دوقولوی، ایزد مرگ است

#فوتبال #هیپنوز_جمعی

در اساطیر یونان باستان #هیپنوز، ایزد خواب، برادر دوقولوی #تاناتوس، ایزد مرگ است. کسی که مرده باشد هیچ حرکتی نمی‌کند، مگر آن‌که او را حرکت دهند. و این نکته‌ی مشترک مرگ و خواب است، زیرا کسی که خواب است نیز هیچ حرکتی انجام نمی‌دهد که آن‌را آگاهانه و با اراده برگزیده باشد. تعریف علمی #هیپنوتیزم وضعیتی از هشیاری‌ست که فرد در آن تلقین‌پذیری‌اش افزایش یافته و عامل نقاد یا تفکر آگاهانه‌اش کمرنگ گشته باشد. کسی که تحت تاثیر القاء هیپنوتیزمی قرار می‌گیرد خواب نیست، بی‌حرکت نیست، اطلاعات را از محیط دریافت می‌کند، آن‌ها را پردازش می‌کند و پاسخ می‌دهد، اما پاسخ او انتخاب آگاهانه‌اش نیست، او برنامه‌ریزی شده است.

تصور کنید که هیپنوتیزور به فردی القاء کرده است که «هربار که من دست راستم را بالا آوردم، پنجره را باز کن و این پیغام را نیز فراموش کن.» فرد از حالت خواب‌واره بیرون می‌آید و در وضعیت هشیاری معمول‌اش به معاشرت با جمع می‌نشیند، اما هربار که هیپنوتیزور دست‌اش را بالا می‌برد او نیز از روی صندلی خود بلند شده، به سوی دیگر اتاق می‌رود و پنجره را می‌گشاید. شگفت‌آور این‌که اگر از او بپرسید که چرا پنجره را باز کردی؟ احتمالا مکثی خواهد کرد و پاسخی مثل این به شما خواهد داد: «فکر کردم به کمی هوای تازه نیاز دارم.» او تصور می‌کند که کاری که انجام داده با اراده‌ی شخصی‌اش بوده است در حالی‌که برنامه‌ریزی شده توسط دیگری‌ست، او فکر می‌کند که فکر می‌کند! اما در واقع تنها در حال توجیه کردن است، او تصور می‌کند که انتخاب کرده است، در صورتی که انتخاب شده است، او باور دارد که میلی را احساس کرده است در صورتی‌که فقط سوق داده شده است.

رسانه هر روز در حال سوق دادن ماست. #هیپنوتیزم_رسانه‌ای با تکرار، ایهام، ابهام، تمثیل و روش‌های دیگری که می‌توان از طریق آن‌ها تفکر نقاد را دور زد به ظرافت مشغول کاشتن ایده‌هایش در اذهان شهروندان است. ایدۀ بزرگ «خرید کردن» است: مذهب سرمایه‌سالاری با مصرف کردن پابرجا می‌ماند. وظیفه‌ی تبلیغات در ظاهر این است که شهروندان را از وجود خدمات و کالاها آگاه سازد، اما در واقع هدف پنهان‌اش این است که ایشان را مجاب کند تا مصرف کنند. رسانه راه برآوردن نیازهای‌مان را تسهیل نمی‌کند، به ما نیازهای مصنوعی القاء می‌کند. دنیا خوابیده است و در خواب راه می‌رود!

آمارهای رسمی برآورد می‌کنند که نود درصد امکانات جهان در اختیار ده درصد انسان‌هاست و نود درصد انسان‌ها تنها از ده درصد امکانات برخوردارند. کشیش‌ها سالیان درازی که تاریخ قرن‌های تاریکی می‌نامدش به مردم بهشت می‌فروختند، اما امروز نیز بازار خرید و فروش هم‌چنان همان‌قدر داغ است. رونسانس ما را روشن نکرده است، تنها به اندازه‌ی پلک‌زدنی بیدار کرده است تا از پهلویی به پهلوی دیگر بخوابیم. ما از عصر ایمان وارد عصر عقل شده‌ایم، اما کدام عقل؟ عقل ابزاری، عقلی که به کارش می‌گیریم تا فن‌آوریم و علم بیاندوزیم و با همان فنون در سطح وسیع‌تری یکدیگر را به بند کشیم. خرد هم‌چنان مستور است.

جام جهانی فوتبال بزرگ‌ترین رخداد جمعی دنیای امروز و عظیم‌ترین همایش رسانه‌ای‌ست. مسابقات دورۀ قبل (سال ۲۰۱۴ برزیل) سه‌میلیارد‌ودویست‌میلیون نفر بیننده داشته است. هر چهار سال یک بار این مناسک بزرگ و شکوه‌مندِ هیپنوز جمعی برگزار می‌شود و پیام‌هایی که در راستای آن به ذهن این سیاره القاء می‌شود هم‌چنان آن شکاف نود-ده را عمیق‌تر می‌کند. ارقام نجومی که روی صحنه جابه‌جا می‌شوند، مثل قیمت نقل‌وانتقال‌های بازیکنان و مربیان، در مقابل آن‌چه در پس‌پرده به‌عنوان حق امتیاز رسانه‌ای و تبلیغات این‌جیب‌به‌آن‌جیب می‌شوند ناچیزند. این رویداد به واسطه‌ی این ارقام بزرگ است. «نمایش باید ادامه پیدا کند» و لوگوهای کمپانی‌های بزرگ «بِرَند» شوند. بردگان دیروز می‌دانستند که اسیرند اما به لطف هیپنوتیزم رسانه‌ای برده‌داری مدرن احساس متوهمانه‌ای از آزادی را به اسیران نظام سرمایه‌سالاری می‌بخشد. حتما اگر از کسانی که با شورواشتیاق مسابقات فوتبال را دنبال می‌کنند بپرسید که چرا پنجره را باز کردید؟ به شما می‌گویند به هوای تازه نیاز دارند!

اما واقعا کدام هوای تازه؟ جهانی جمع می‌شود تا بردن یکی و باختن دیگران را به تماشا بنشیند. این‌که تنها یک تیم قهرمان می‌شود فاجعه نیست، این‌که همه می‌پذیرند که واقعیت این است که آن‌که قوی‌تر است حق دارد افتخار کند و دیگران باید سرافکنده باشند مصیبت است. این که هربار در این سطح وسیع، رقابت به جای رفاقت نشانده می‌شود نگران کننده است. تفریح و سرگرمی به چه قیمتی؟ مثل بازی «نان بیار و کباب ببر»، کباب خوردن من با داغ شدن تو ممکن است، خندیدنم با گریستن تو همراه است و تو، تو اگر زرنگ باشی روی دست من خواهی زد. این واقعیت نیست، این بازی‌ست و چه بازی غم‌انگیزی‌ست.

@Kajhnegaristan