یادداشتی پیرامون کتاب «سوسیالیسم، فاشیسم و انقلاب». آنتونیو گرامشی. ترجمه¬ی کامران برادران

یادداشتی پیرامون کتاب "سوسیالیسم، فاشیسم و انقلاب"
آنتونیو گرامشی. ترجمه¬ی کامران برادران. نشرحکمت کلمه. 1394

#فریاد_ناصری

پیش از هر چیز این کتاب کوچک حائز اهمیتی¬ست که جامعه¬ی امروز ما و در کل تمام جوامع جهان سخت محتاج آنند: شور و امید. دو مقوله¬ی بزرگ انسانی که با تلاش مداوم تاریک اندیشان از صحنه¬ی زندگی و سینه و قلب و افکار بسیاری از کسان رخت بربسته است. گرامشی در پنج یادداشت مختصر ترجمه شده در این کتاب مدام کسان در فکر مردم و زندگی را به سمت مبارزه و اندیشه و آگاهی را سوق می¬دهد و شاید در سوق آن اثرِ تیزِ حاضر در نوشته¬هایش نباشد پس بهتر است بنویسیم که او مردمان را به مبارزه کردن هل می¬دهد. تنها بعد از توافق بر سر این اهمیت است که می¬شود بر سر ایده¬ها و نظرهای گرامشی چون و چرا کرد. کسی که اهمیت این شور و شوق برای مبارزه را نپذیرد علی الخصوص در وضعیت¬هایی که گرامشی شرح می¬دهد چندان نمی¬تواند به کنه مسائل این یادداشت¬ها پی ببرد. مترجم در مقدمه¬ی خود از فیگورهای گوناگون گرامشی در مجامع امروز حرف می¬زند و از دل این فیگورها یکی از بنیادی¬ترین ایده¬های گرامشی را ساده و سرراست معرفی می¬کند " اهمیت و ضرورت پیکار طبقاتی، نفی دائم نظم حاکم و تن ندادن به وضع موجود" اگرچه بسیاری از این عبارات و ترکیب¬ها از فرط استعمالِ بی¬در و بی¬جا و لقلقه¬وارشان در متون امروز سبب تهوع می¬شوند اما نباید فراموش کرد که بازپس¬گیری یکی از راه¬های مبارزه است ما باید ابزارها و مفاهیم خودمان را از دست سطحی¬نگران و سطحی¬اندیشان باز پس بگیریم. مترجم در ادامه با اشارات مختصری به تاریخ¬ انقلاب¬های مهم جهان که سبب تغییر سرنوشت آن شدند باز بر سرایده¬های گرامشی می¬آید و می¬نویسد" گرامشی از معدود کسانی¬ بود که در آن برهه از تاریخ، حقیقت فاجعه¬ی فاشیسم را دریافت. او توانست به این بینش ژرف دست یابد که بخت کنش رادیکال و انقلابی از دل همین فاجعه زاده می¬شود"ص12 این جمله اما کمی جای تامل و درنگ دارد همه¬ی ما از اهمیت و جایگاه کنش رادیکال و انقلابی در نظرگاه چپ و علی¬الخصوص گرامشی باخبریم و همین آگاهی است که معنای دیگری به جمله¬ی مترجم می¬دهد معنایی که گویی لازم است که فاجعه باشد تا ما بخت دست زدن به کنش انقلابی و رادیکال را داشته باشیم تو گویی اهل انقلاب همیشه خواهان فاجعه¬اند اما دقیقن بعد از همین جمله به نکته¬ای اساسی اشاره می¬کند که " گرامشی درست در محل تلاقی نظریه محض و شکل انضمامی پیکار سیاسی قرار دارد"-ص 12 دیگر نکته¬ی قابل درنگ مقدمه این است که مترجم مدعی شده است که ناشر از قِبل چاپ کتاب¬هایی چون این کتاب، می¬تواند کتاب¬های کلاسیک و آکادمیک در بیاورد( حالا چطور مشخص نیست؟) " و کلی پول به جیب بزند و در عین حال سد راه هر گونه امکان تغییر وضع موجود شود"-ص15 باید پرسید شما چگونه با آگاهی از این وضعیت با ناشر همراه و همگام شده¬اید؟
ولی همان¬طورکه پیش از این گفتم چیزهای مهم¬تر از این مناقشات در این کتاب کوچک وجود دارد. چیزی که یادداشت اول کتاب "جنگ جنگ است"را تبدیل به یادآوری تاریخی مبارزات کارگران تورین می¬کند تا ادعاهای پوچ و ناامیدکننده¬ی فاشیست¬ها را خنثا کند آن¬هم با شروعی برای پیروزی" شناخت دقیق دشمن و نحوه¬ی تشخیص نیروهای خودی"ص21 در یادداشت بعدی نخست نتایج جنگ جهانی اول را یادآوری می¬کند و بعد دست به مقایسه شرایط اسپانیا و ایتالیا می¬زند تا از این طریق هشدار دهد که فاشیسم چگونه رشد و یارگیری می¬کند در پایان یادداشت این جمله¬ی درخشان را می¬نویسد: توهم قوی¬ترین افیون در خودآگاه جمعی است. تاریخ آموزنده است اما کسی را گوش شنوا نیست-ص34 در یادداشت سوم تصویری از چگونگی شکل¬گیری فاشیسم و ساختارهای آن به دست می¬دهد که هنوز معتبر و قابل توجه¬اند، چرا که هنوز فاشیسم با همان الگوها شکل می¬گیرد هر چند بسیار شیوه¬های دیگر نیز آموخته است. در دل این یادداشت است که گرامشی خواننده را با دو پرسش مواجه می¬کند" سوسیالیست-ها و رهبران کنفدراسیون برای حفاظت از مردم ایتالیا در برابر فرماندهی کل ارتش، زمین¬داران بزرگ و بانک¬داران چه می-خواهند بکنند؟ آیا برای اینکار نقشه یا برنامه¬ای دارند؟"-ص36 و کمی بعد می¬پرسد: سوسیالیست¬ها هیچ¬گاه با امکان کودتا مواجه نشده¬اند یا از خود نپرسیده¬اند برای دفاع از خود و بی¬پروایی چه تمهیداتی باید اندیشید؟-ص36 در دو یادداشت بعدی گرامشی ابتدا نتایج نیک و بد تاکتیک مصالحه و سازش را برمی¬شمارد و در نهایت این تاکتیک را تنها و تنها وقتی معتبر می¬داند که برای طبقه¬ی کارگر آرامش بیاورد وگرنه آن را فرصتی می¬داند که ارتجاع و فاشیسم دوباره قوت بگیرند و در یادداشت پایانی برشکاف و اختلاف درونی فاشیسم ایتالیا نور می¬افکند و این اختلاف را فرصتی می داند برای کارگران و دهقانان انقلابی که توده¬ی مظلوم و بی¬دفاع را به انقلاب برانگیزد.
@faryad_naseri