آیت ا … هاشمی: عاملی برای گفت‌وگو و ائتلاف (روزنامه اعتماد ۲۳ دی ۱۳۹۵).. محمد فاضلی

آیت ا... هاشمی: عاملي براي گفت‌وگو و ائتلاف (روزنامه اعتماد 23 دی 1395)

محمد فاضلي

نظام‌هاي سياسي در طيفي قرار مي‌گيرند كه در يك سوي آن نظام‌هايي با ساختارهاي سياسي نهادينه و كارآمد قرار دارند و در سوي ديگر ساختاري وجود ندارد و فقط نزاع‌هاي عاملان و ظرفيت بسيج آنها تعيين‌كننده سرنوشت سياسي است. ايران داراي نظامي سياسي در ميانه اين طيف است. تركيبي از قانون مكتوب و رقابت‌هاي سياسي نيمه‌ساختاريافته در قالب احزاب و گروه‌هاي نامستحكم به اضافه كنشگري‌هاي عاملاني كه سرمايه سياسي و اجتماعي متفاوت دارند، در بستر نظمي ايدئولوژيك، سرنوشت سياست را تعيين مي‌كنند. كنشگران در همه نظام‌هاي سياسي اهميت دارند، اما در نظام سياسي ايران، كنشگري كه سرمايه سياسي بسيار داشته و از ويژگي‌هاي فردي مناسب – ظرفيت تعامل، سابقه همنشيني با نخبگان سياسي، داشتن شبكه‌اي از رفقاي سياسي، هوش شخصي، شناخت جهان و آرزوهاي غيرشخصي بزرگ - برخوردار باشد، اهميت مضاعف مي‌يابد. آيت‌الله هاشمي همان كنشگري است كه اين ويژگي‌ها را داراست. آيت‌الله هاشمي همواره ميانه چپ و راست ايستاد و هرگز باب گفت‌وگو را نبست و خودش واسطه‌اي براي گفت‌وگو ميان نيروهاي متعارض بود.
مسائل در جوامعي با ساختارهاي سياسي غيرنهادينه‌ و نامستحكم، به سرعت مي‌توانند چنان پيچيده شوند كه به‌راحتي بشود آنها را بدخيم خواند. مسائل اجتماعي، سياسي و اقتصادي وقتي بدخيم مي‌شوند و هزينه‌هاي حل مساله چنان سنگين مي‌شوند كه كنشگران از ورود به مساله اجتناب مي‌كنند يا اساسا از شناخت آن بازمي‌مانند. گفت‌وگو براي شناخت مساله، درك هزينه‌ها و فوايد هر راه‌حل، سازوكارهاي تقسيم بار هزينه‌ها بر دوش طرف‌هاي درگير و چگونگي فايق آمدن بر عقلانيت‌هاي كوتاه‌بين و اجتناب از ورود به بازي‌هاي سرجمع‌ صفر، نيازمند گفت‌وگوي فراگير مي‌شود. گفت‌وگوست كه ظرفيت يادگيري جمعي و ايستادن در ترازهاي بالاتري از خردورزي و ديدن افق‌هاي دورتر را ايجاد مي‌كند.
سياست در جوامعي نظير ايران به سرعت از ذخيره منازعات شخصي نيز تغذيه مي‌كند و به دليل ظرفيت بالاي كنشگري، صبغه عاطفي و احساسي نيز بر كنش‌هاي سياسي غلبه مي‌يابد. گفت‌وگو در چنين وضعيتي، راهي به سوي رهايي از كوتاه‌بيني و كم‌ظرفيتي است. گفت‌وگوست كه مي‌تواند ظرفيت ايجاد كند براي خلق ائتلاف‌هاي موثر براي تعديل و رفع مسائلي كه حل‌ناشدني به نظر مي‌رسند.
آيت‌الله هاشمي ظرفيتي بود براي آنكه سياست‌ورزان با گفت‌وگو افق‌هاي تازه‌تري بيابند و از حد منازعاتي كه هنوز ساختارهاي منسجم براي سامان‌مند كردن آنها پديد نيامده است فراتر روند و براي آنكه مسائل از آن‌چه هستند، بدخيم‌تر نشوند. اين ظرفيت به مدد سابقه سياسي، سرمايه فرهنگي، تجربه و منش فردي وي به دست آمده بود. من عميقا با جواد كاشي موافقم كه «هاشمي رفت، اما جمهوري اسلامي نيازمند هاشمي است. اگر هاشمي رفت، بايد شخصيتي ديگر در موضع او بنشيند.» مسائل سياسي ايران در نبود ظرفيت هاشمي مي‌توانند از آن‌چه هستند بدخيم‌تر شوند.
https://telegram.me/fazeli_mohammad