ابراهیم «خروج» نکرد.. محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

ابراهيم «خروج» نکرد

محمد فاضلي – عضو هيئت علمي دانشگاه شهيد بهشتي

✅ جمعه هيجده بهمن هزار و سيصد و نود و هشت، در جشنواره سي‌وهشتم فيلم فجر، فيلم «خروج» اثر ابراهيم حاتمي‌کيا را ديدم، اما قبل از نوشتن درباره «خروج»، بگذاريد نقبي بزنم به شش سال قبل، وقتي جلسه سخنراني ايمانوئل والرشتاين (2019-1930)، جامعه‌شناس بزرگ آمريکايي (مؤلف بيش از سي کتاب) در مرکز بررسي‌هاي استراتژيک رياست جمهوري تمام شد.

✅ پرسش و پاسخ با والرشتاين تمام شد و احساس‌ام اين بود که اين مرد بزرگ انديشه بايد حرف‌هاي پيچيده‌تر و مهم‌تري مي‌زد و به يکي از حاضران چيزي نزديک به اين گفتم: حرف‌هايش ساده نبود؟ پاسخ داد، حرف آدم‌هايي مثل والرشتاين اول به نظرت ساده مي‌رسد، مدت‌ها مي‌گذرد و در جريان رخدادها درمي‌يابي که چه حرف‌هاي مهمي گفت و به عمق‌شان پي مي‌بري. سه سال طول کشيد تا معناي گفتار ظاهراً ساده والرشتاين را دريابم.

✅ برداشت اولم از «#خروج» سادگي و دور بودن از سابقه درخشان فيلم‌سازي #حاتمي‌کيا بود. من او را با #روبان_قرمز، #ارتفاع_پست و #آژانس_شيشه‌اي مي‌شناختم. گويي او از سنت خودش خروج کرده و فيلمي دم‌دستي ساخته بود. ساده و دور از سنت حاتمي‌کيا به نظر مي‌رسيد، اما دو روز است روايت به‌ظاهر ساده‌اش دست از سرم برنمي‌دارد.

✅ ابراهيم حاتمي‌کيا به اندازه اخلاق گاه تندش به هنگام مواجهه با خبرنگارها و منتقدان – که کاش تند نبود - در هشدار دادن به قدرت هم تند است، خواه گوينده‌اش حاج‌ کاظم آژانس باشد يا «رحمت بخشي» در فيلم خروج.

✅ قصد ندارم درباره نمادسازي‌هاي فيلم «خروج» بنويسم. «خروج» عين حرف‌هاي والرشتاين مي‌ماند،  مدتي زمان مي‌خواهد – شايد تا وقتي ديگر که فضا براي گفتن و نوشتن درباره‌اش حتي براي خود ابراهيم حاتمي‌کيا مساعدتر باشد -  تا نمادهايي که حاتمي‌کيا کنار هم رديف کرده، آشکار و معنادار شوند. فکر مي‌کنم او دقيقاً به همين دليل در کنفرانس خبري بعد از نمايش فيلم، استوار مي‌گفت به اندازه همه ديگر فيلم‌هايش درباره «خروج» فکر کرده و آن‌را دوست دارد.

✅ حاتمي‌کيا فيلم را با حمایت #سازمان_هنري_و_رسانه‌اي_اوج ساخته است، و اين سازمان به جريان خاص اصولگراي وابسته به يک نهاد نظامي تعلق دارد، اما #خروج_سفارشي_نيست و اين خود حاتمي‌کياست که فيلم ساخته است.

✅ تصور مي‌کنم حاتمي‌کيا سخت کوشيده روايت تصويري جامعه‌اي صبور، ناراضي، کم‌اعتماد و معترض را در خروج به تصوير بکشد. حاتمي‌کيا اين بار صريح و دوباره با قدرت حرف زده است، همان گونه که قبلاً هم چنين کرده بود.

✅ ابراهيم حاتمي‌کيا اين بار بيشتر نقش «#کنشگر_مرزي» را ايفا مي‌کند. کنشگري که در بين گفتمان خودي‌هاي قدرت جايي دارد، اما تسخير نشده است؛ و رو در رو با قدرت، از جانب مردم و براي ايشان سخن مي‌گويد. او اين بار مردم را کف جاده به تصوير کشيده است.

✅ ابراهيم خروج نکرده، سفارشي هم نساخته؛ ولي «خروج‌»اش را جدي بگيريد، دیدنی است.

(اگر مي‌پسنديد به اشتراک بگذاريد.) @fazeli_mohammad

📡 پادکست سکه (رسانه اقتصاد و توسعه):

@Sekke_Podcast