وضعیت سناریوی کردستان آزاد در گیرودار جنگ سوریه

وضعیت سناریوی کردستان آزاد در گیرودار جنگ سوریه

تا دو سال پیش هنگامی‌که برخی کارشناسان صحبت از هدف‌گذاری‌های غرب برای ایجاد کردستان آزاد از طریق جنگ در سوریه و عراق را به میان می‌آوردند برخی بر این باور بودند که چنین مسئله‌ای به دور از واقعیت است اما پس از گذشت این دو سال و فراز و نشیب‌های جنگ در سوریه و عراق دیگر همگان اذعان دارند که یکی از مهم‌ترین اهداف شروع و تداوم بحران در منطقه، ایجاد زیرساخت‌ها و ظرفیت‌های فرهنگی،قومی و سرزمینی شکل‌گیری کردستان آزاد بود.

ازجمله مهم‌ترین حامیان این طرح نیز رژیم صهیونیستی است که تحقق رؤیای دیرینه نیل تا فرات را در استقلال کردستان می‌بیند چراکه بیشترین مراودات سیاسی و اقتصادی بین مناطق مختلف کردستان در حال حاضر با این رژیم صورت می‌گیرد و با استقلال کردستان عملاً این منطقه به دلیل نیازهای عمده اقتصادی و نظامی به این رژیم وابسته خواهد بود.

بر این اساس بحران سوریه و عراق به بهانه‌های مختلف تاکنون تداوم داده شد تا به هر نحو ممکن موانع بر سر راه ایجاد کردستان فدرال اما مستقل از چهار کشور ایران، ترکیه، سوریه و عراق یک گام دیگر به تحقق نزدیک‌تر گردد.

در این مسیر اما بزرگ‌ترین مانع بر سر راه استقلال کردستان آزاد دسترسی به آب‌های آزاد بود چراکه با مخالفت چهار کشور یاد شده با این جریان، عملاً کردستان در صورت استقلال در میان چهار کشور مخالف محصور شده و عملاً به دلیل فقدان مهم‌ترین فاکتور استقلال، باز هم حداقل به یکی از کشورهای یاد شده وابسته می‌بود. به همین منظور کردهای سوریه تلاش کردند با حمایت قدرت‌های غربی ضمن حرکت به سمت مدیترانه، به این رؤیای دیرینه خود جامه عمل بپوشانند.

کردهای سوری که تا پیش از بحران در سه منطقه مجزا از هم در مناطق جزیره، کوبانی و عفرین، اقدام به تشکیل کانتون‌هایی کرده بودند، به مناطق یاد شده بسنده ننموده و از همان آغاز درگیری‌های سوریه، بی‌اعتنا به تنش‌های فی‌مابین تلاش کردند با اتخاذ رویکردی مجزا در پی تشکیل اقلیمی خودمختار، نظیر آنچه در شمال عراق است برآیند.

در این میان ضعف گروه‌های درگیر در سوریه و نیز فشار حاکم بر حکومت مرکزی موجب شد تا سایر طرفین درگیری تمایل چندانی به مبارزه با کردها نداشته و همین موضوع در کنار حمایت قدرت‌های ذی‌نفع منجر به قدرت یافتن بیشتر کرده شد.

همین موضوع موجب شد تا کردهای سوریه از طریق ائتلاف با برخی عرب‌ها و ترکمن‌های ساکن در مناطق فی‌مابین کانتون های سه‌گانه کردی، زمینه ائتلاف و اتحاد آن‌ها را فراهم نموده و به‌واسطه آن نیروهای یگان‌های مدافع خلق کرد در شش ماه گذشته موفق به تسلط بر شهر استراتژیک تل ابیض شوند.

پیروزی بر داعش و کنترل این شهر هم ضربه مهلکی برای داعش بود و هم بر قدرت کردها می‌افزود چراکه به‌واسطه آن کانتون های جزیره و کوبانی به یکدیگر متصل شده و پس آن شرایط برای اتصال کوبانی و جزیره فراهم شد. به‌عبارت‌دیگر حدود سه‌چهارم از مناطق نوار مرزی شمالی سوریه و ترکیه که برای دستیابی کردها به آب‌های مدیترانه لازم بود با این تحولات در اختیار کردها قرار گرفت. (نوار زرد رنگ در تصویر فوق)

در این میان طرح سپر فرات ترکیه از اتصال کوبانی به عفرین حدفاصل جرابلس و اعزار ممانعت به عمل آورد که این آخرین مرحله از طرح اتصال کردها به آب‌های آزاد بود. به‌عبارت‌دیگر می‌توان گفت در حال حاضر کردها تنها یک قدم با رسیدن به آب‌های آزاد فاصله دارند.

گذشته از تمامی گمانه‌زنی‌ها در رابطه با احتمالات آینده منطقه باید گفت که غرب به سرکردگی آمریکا به‌هیچ‌وجه حاضر به رها کردن بحران منطقه بدون چیدن حاصل زحمات و هزینه‌های پرداخته در طول سال‌های گذشته نخواهد بود و به همین دلیل تلاش می‌کند تا از شرایط فعلی بیشترین منافع را برداشت نماید. اظهارات ترامپ مبنی بر فیصله دادن بحران در خاورمیانه نیز شاهد دیگری بر این مدعاست که کشورهای تأثیرگذار در منطقه تلاش می‌کنند تا هرچه زودتر به مطامع خود در سوریه و عراق دست یابند.

پیروزی ارتش سوریه بر مسلحین در حلب از یک سو نویدبخش روزهای روشن‌تر برای مردم مظلوم سوریه بود اما از سوی دیگر زنگ خطر جدی را به صدا در می‌آورد چراکه ورود به مرحله گذار و مذاکرات صلح در سوریه با توجه به ابزارهای کشورهای درگیر و نیز قدرت چانه‌زنی و اهرم‌های فشار در کنار نگرش مردم سوریه به دخالت یا عدم دخالت طرف‌های درگیر در آینده این کشور می‌تواند کاملاً قاعده بازی را عوض کرده و در عرصه دیپلماتیک شرایط کاملاً جدیدی را حکم‌فرما نماید. به‌ویژه آنکه با پایان یافتن احتمالی درگیری‌ها و ورود به مرحله مذاکرات و بازسازی شهرهای ویران شده، مسئله کمک‌های انسان دوستانه هر یک از قدرت‌ها تعیین‌کننده دست برتر آن‌ها در مذاکرات خواهد بود.

به هر نحو شکل‌گیری کردستان حداقل در عراق و سوریه به شکل جدی در حال پیگیری است


محمد ابراهیم عروی

ژئوپولیتیک ایرانی
@irgeopolitics