ایران با این شاهزاده جوان چه کند؟.. ولیعهدی محمدسلمان، چالش هاوفرصت‌ها

ایران با این شاهزاده جوان چه کند؟

ولیعهدی محمدسلمان، چالش هاوفرصت ها

اکبر قاسمی، سفیر پیشین در اوکراین و مصر

دیپلماسی ایرانی: برخی کارشناسان ،دو سئوال اساسی را معمای حل ناپذیر مناسبات عربستان سعودی وجمهوری اسلامی ایران قلمدادمی کنند .ما در اینجا می خواهیم این معمای سخت را موشکافی کنیم. سئوال اول مبنی بر اینکه انتصاب عجولانه محمد سلمان منجر به بروز اختلافات داخلی و افزایش سطح اصطحکاک بین نسل سنت گرایان و تجددگرایان در داخل سعودی خواهدشد؟ و سئوال دوم اینکه با توجه به رویکردهای ماجراجویانه محمد سلمان در تقابل با جمهوری اسلامی ایران، ساز و کارهای تعامل با او چه نسخه های را در فرایند مناسبات تهران و ریاض می طلبد؟

درپاسخ به سئوال اول ؛ بررسی تاریخی و جامعه شناختی یک قرن گذشته ساختارها و کارگزاران و رخدادهای مربوطه به عربستان به ما می گوید که ساختار و کارگزار عربستان از جنس و نوع درون گرا ،قبیله ای متمایل به اشراف و منتفذان برتر و سلطه گری مطلق بر قاطبه مردم بوده و قاعده حاکم و محکوم بدون چون و چرا براساس نظام تشریفاتی بیعت با ابلاغ خلافت از سوی ملک با اختیارات " ماهویشا ” اعمال می شود و همگی این قاعده را براساس نظام فقهی اشاعری مسلک و سلفی مشرب می پذیرند. یعنی اوامر ملک درواقع عین سلف است یعنی نص حکم الهی و تبعیت پذیری از آن برای همگان واجب و مطاع است و دیگر قاعده معتزلی مسلک و شیعی مشرب یعنی عقلگرایی و تضارب گرایی منطقی و معقول متناظر در جوامع فاطمی و شیعی مرام ، هیچ جایگاهی در مناقشه و متابعت و مبایعت مقامات و تصمیم سازان سیاسی سعودی ندارد.

تاکنون این رویه و این مصداق در نمونه های تاریخی چند در مبایعت های قبلی در سوابق رخدادهای متنوعی شامل حکم فیصل برای عزل برادرش سعود در سال 1964و حکم سلمان برای عزل مقرن از ولیعهدی درسال 2015 و حکم سلمان برای عزل نایف از ولیعهدی مصداقیت داشته است و انتخاب پسرسلمان برای این پست راهبردی در یک چشم به هم زدن در هفته گذشته ، تبلوری از رهبرگزینی فرید که همه آن را، فقط در جامعه مدرن جهانی در قرن بیست و یکم ، تنها آن را در جامعه عربستان شاهد و مشهود باشند و آب از آب نیز تکان نخورد.

حکم اخیر هرچند به لحاظ ساختاری نیز یک ساختارشکنی منحصربه فرد بوده و آثار و تبعات سنگینی نیز بر آن مترتب بوده است، اما به دلایلی ساختاری که برشمرده شد، و قرائن عینی میدانی که در جامعه شناختی عربستان نمایان می شود، کلیه عوارض ناشی از تغییرات غیرطبییعی در چهارچوب با رفتارهای فقهی و سنتی و اجتماعی حاکم بر قبایل و جامعه شدیدا درون گرا و منعفل ازحیث دینامیک های اجتماعی عربستان سعودی بوده و نمی تواند از حد یک معارضه سیاسی خنثی خارج شده و به یک معارضه براندازانه منتهی و منجرشود.

به همین دلیل ،انتظار انقلاب و شکل گیری مخالفت های توفنده و ساختارشکنانه ،یک توقعی غیرواقعی و به دور از مکونات و ساختار ایستایی جامعه شدیدا تابع مولفه های ملک پذیری و تابعت پذیری از این اوامر ملوکانه متاثر از افکار سلفی و مشرب وهابیت است و کلیه واکنش ها و اعتراضات مختلف را مجموعه حاکم ،براحتی جذب ومدیریت کرده و می کنند و الا این جامعه عملا بر مصالح و منافع یک مجموعه بهم تنیده 50 هزار خانواده اعضای ملک و شاهزاده و اذناب آنها که سهم الارث ویژه ومستمری مداوم از خزینه مردم را به طور ابدی دریافت می دارند ،وهمین مجموعه همگرا،اجازه و فرصتی برای برآشفتگی و مطالبه گری به باقیمانده مردم کشور ، که محروم از خدمات و حقوق واقعی وفاقد برخورداری برابر از ثروت های عظیم کشور بوده را برای اعتراض و حقوق خواهی نمی دهند.

پدر خدابیامرز ما همیشه می گفت کسی که نان را از لای نان می کشد او نمی تواند قدر و مسئولیت شناس چیزی باشد و او به مانند آقازاده های هستند که در پرتو ناز و نعمت پدر خود ،معمولا عناصر تنبل و فاقد کارائی خواهند شد، بنابراین فکر تنش و اصطحکاک با این نوع کارکردهای جامعه پادشاهی و فقدان ظرفیت های اعتراضی نمی تواند در عربستان که قاعدتا فاقد یک چنین روحیه و انرژی ذاتی مطالبه گری است، به دست آید.

در نهایت تغییر سیکل چرخش حکومت پادشاهی از برادران به پسران، هرچند این ساختارشکنی در نوع خود یک اقدام نادری از سوی سلمان بوده است، اما بعید است به همان دلایل یاد شده ، بتواند چالش های سخت و دشواری را برای جامعه و ساختار سیاسی خفته و نازای عربستان به وجود آورد، و هرگونه شرط بندی نسبت به این چالش ها،امری توهمی و غیرواقعی ارزیابی می شود.

پاسخ به سئوال دیگر مبنی بر اینکه راه کار جمهوری اسلامی ایران در قبال مواضع خصمانه و چالش برانگیز محمدسلمان چه باید باشد، با توضیح مقدماتی، پیرامون چگونگی روی کار آمدن او، زمینه های سریعتر به پاسخ سئوال رابه ما ارائه می کند .

بخش دوم در کانال ژئوپولیتیک ایرانی
@irgeopolitics