چابهار دربرابر گوادر و فجیره زانونزند …ساعت ۲۴-شهرهای بندری ازدیرباز تا همین امروز درتوسعه و رشد ملی کشورهای گوناگون و دررقابت میا

چابهار دربرابر گوادر و فجیره زانونزند


ساعت 24-شهرهای بندری ازدیرباز تا همین امروز درتوسعه و رشد ملی کشورهای گوناگون و دررقابت میان کشورها نقش اساسی داشته و دارند. روزی که هلند بر اقتصاد اروپا سایه انداخت باتوانمندی از شهرهای بندری اش استفاده کرد و آمستردام را در صدر بندرهای جهان نشاند. در ایران نیز شهر بندری بوشهر و بندرعباس در جنوب ایرانو خرمشهر در خوزستان در برابر شهرهای بندری کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس خودنمایی می کردند و توسعه بنر جبل علی را کمرنگکرده بودند تا اینکه شرایط به زیان ایران شد.


اکنون نیز به نظر می رسد بندر قدیمی چابهار در شرق ایران در تیررس تهدید بندرگوادر پاکستان قرار دار. چین می خواهد از بندرگوادر در پاکستان به مثابه یک منطقه استراتژیک در نبرد با هند در بلند مدت استفاده کند. از سوی دیگر آمریکایی ها نیز در بندرهی فجیره و دوقم در کشورهای عربی سرگرم بررسی است. آیا بندرچابهار ایران در میان مدت جایی برای رشد وتوسعه پیدا می کن و اکنون موقعیت آن چیست ؟. ایران باید هوشیارانه از آقلیم و امکانات طبیعی خود در پهنه سرزمین استفاده کرده و راه رابرای توسعه بندر چابهار باز کند تاخدای نکرده در برابر گواد و فجیره به زانو درنیاید. نوشته حاضر که از سوی مرکز تحقیقات استراتژیک ریاست جمهوری منتشر شده این موضوع را در کانون توجه قرار داده است:
گوادر در سواحل مکران در فاصله تقریبی 533 کیلومتری از بندر کراچی و 120 کیلومتری از سواحل ایران واقع‌شده است. چین در دهه گذشته سرمایه‌گذاری چشمگیری در بندر گوادر داشته و در سال 2015، متعهد به 1.62 میلیارد دلار سرمایه‌گذاری در این بندر شده است. در بعد دیگری بندر گوادر در جنوب «دالان اقتصادی چین و پاکستان» قرار دارد. این دالان با هزینه‌ای معادل ۵۲ میلیارد دلار از سین کیانگ در شمال غربی چین تا گوادر کشیده شده است. (قرار است در سال ۲۰۱۷ میلادی به بهره‌برداری رسد). در مقابل چابهار تنها حدود ۱۴۰ کیلومتر با گوادر فاصله دارد، اما ژرفای آب و وضعیت طبیعی کرانه،‌ توانایی پذیرش کشتی‌هایی با ظرفیت بیش از ۱۰۰ هزار تن را دارد و در کنار آن امنیت و توانایی اقتصادی بیشتر ایران برای سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های اقتصادی نیز از گزینه‌های چابهار در برابر گوادر است. همین امر پاکستانی‌ها را در نگاه به چابهار به‌عنوان رقیب عمده گوادر جلب کرده است.
پاکستان و رقیب کم‌اثر
درواقع هرچند محافلی در چین معتقدند توسعه بندر چابهار توسط هند محکوم‌به شکست است و اهداف جاه‌طلبانه و راهبردی دهلی‌نو بسیار مشهود است، اما رهبران چین معتقدند چابهار مانعی عمده برای اجرای برنامه‌های مرتبط با احیای راه ابریشم نیست. در همین راستا نیز دیدگاهی در پاکستان با نگاه به ملاحظات و چالش‌های توسعه چابهار چون وعده‌های غیرعملی هند، بوروکراسی اداری هند، چالش اتصال خطوط ریلی و جاده‌ای به بندر چابهار، روند کند توسعه چابهار در مقابل سرمایه‌گذاری 45 میلیارد دلاری دالان اقتصادی چین و پاکستان، جلوتر بودن روند توسعه گوادر و.... معتقدند چابهار راهی طولانی تا رسیدن به توسعه مدنظر دارد و با طرح دالان اقتصادی چین – پاکستان، چابهار تهدیدی برای پاکستان نخواهد بود.پکن 80 درصد از هزینه توسعه در گوادر (بیش از 1/1 میلیارد دلار) را به شکل اعطای کمک‌هزینه و وام‌های کم‌بهره برعهده‌گرفته است.این دیدگاه خوش‌بینانه معتقد است پاکستان به‌عنوان متحد راهبردی چین جایگاه برتری دارد و با پایان دالان دو کشور تا سال ۲۰۳۰ سالیانه دو و نیم درصد به رشد اقتصادی پاکستان افزوده می‌شود. همچنین درحالی‌که پکن 80 درصد از هزینه توسعه در گوادر (بیش از 1/1 میلیارد دلار) را به شکل اعطای کمک‌هزینه و وام‌های کم‌بهره برعهده‌گرفته است، هند و بازیگران دیگر چنین توانی را در چابهار نداشته و مشکلات تعهدات خارجی هند و عدم تلاش گسترده ایران برای توسعه بندر چابهار را به سود گوادر پاکستان ارزیابی می‌کنند.
از این منظر حتی برخی نقش متفاوتی برای این دو بندر قائل هستند و توسعه هر یک از آن‌ها به ضرر دیگری نمی‌دانند. این رویکرد همکاری بین دو بندر و اتصال ریلی، خواهرخواندگی بین بندر چابهار و گوادر، انتقال مسافر میان دو بندر ایران و پاکستان، افزایش مبادلات مرزی بازارچه‌های مرزی، ایجاد منطقه ویژه اقتصادی بندر چابهار، توسعه زیرساخت‌های بندری و دریایی، توسعه فیزیکی بندر، فراهم نمودن زمینه مشارکت بخش خصوصی در توسعه، تلاش برای جذب خطوط کشتیرانی‌های بزرگ دنیا، توسعه پایانه‌های مسافری و گردشگری دریایی، پیگیری راهه‌ای مواصلاتی، ریلی و جاده‌ای و.. را در جهت افزایش همکاری‌های تجاری دو بندر ارزیابی می‌کند و توسعه چابهار را به معنی منزوی ساختن گوادر پاکستان نمی‌داند. از این دید تقویت همکاری اقتصادی بین دو بندر بهتر از رقابت منفی است.

بخش دوم در کانال ژئوپولیتیک ایرانی
@irgeopolitics