🔗سوم شهریور ۱۳۲۰ ش. سالروز اشغال ایران توسط متفقین

🔗سوم شهریور 1320 ش. سالروز اشغال ایران توسط متفقین

جنگ جهاني دوم به عنوان دومين جنگ فراگير از سپتامبر 1939 آغاز شد و در اوت 1945 پايان يافت. اين جنگ كه ميان متحدين (آلمان، ايتاليا و ژاپن) و متفقين (انگلستان، فرانسه، شوروي و امريكا) درگرفت، به علت گستردگي جغرافيايي و قدرت تخريب منابع انساني، اقتصادي و طبيعي بي همتاي خود، جنگي جهاني لقب يافت.
يك روز پس از آغاز جنگ، نخست وزير ايران، طي اعلاميه‌اي بي طرفي دولت ايران را در اين نبرد اعلام كرد. متعاقب آن وزير كشور نيز به كلية اتباع خارجي مقيم ايران اخطار داد كه از هرگونه بروز احساسات منافي با بي طرفي ايران بپرهيزند.
در سوم شهريور 1320، نيروهاي متفقين (انگلستان و شوروي) بدون توجه به اعلام بي طرفي دولت ايران در جنگ جهاني دوم، به كشور ما حمله كردند و در عرض مدتي كوتاه آن را به تصرف خود درآوردند. هدف عمدة آنها از اشغال ايران عبارت بود از دستيابي به راه‌هاي ارتباطي كشور براي كمك رساني به شوروي، استفاده از منابع نفتي كشور، اخراج كارشناسان و اتباع آلماني براي جلوگيري از اقدامات خرابكارانة آنها در رابطه با راه‌هاي ارتباطي و چاه‌هاي نفت و از بين بردن احتمال كودتا توسط طرفداران آلمان نازي و در نهايت ايجاد آمادگي براي جنگ در سرحدات ايران در صورت رسيدن ارتش آلمان به كشورمان. سفراي دو كشور اشغالگر در يادداشت تقديمي به مقامات ايراني انگيزة اين اقدام خود را تمايلات آلمان گرايي در سياست خارجي ايران ذكر كردند. آنها معتقد بودند كه اين تمايلات موجب افزايش فعاليت جاسوسان آلماني در ايران گرديده است و اگر اين چنين ادامه يابد، ايران تبديل به پايگاهي براي انجام عمليات تبليغاتي و خرابكارانه عليه دولت‌هاي انگلستان و شوروي خواهد شد.
علي منصور، نخست وزير وقت ايران، به مذاكره با نمايندگان دو دولت پرداخت. امّا به علت آنكه به هيچ نتيجة مطلوبي دست نيافت و ديگر خود را قادر به ادارة امور نمي‌ديد از مقام خود استعفاء داد و محمد علي فروغي (ذكاءالملك) سررشتة امور را در دست گرفت.
به جرأت مي‌توان گفت كه هجوم متفقين به ايران، سرآغاز دهه‌اي پر تلاطم در تاريخ سياسي ايران است.
حضور متفقين در ميهنمان از جنبه‌هاي مختلفي قابل طرح و بررسي است. با يورش نيروهاي بيگانه تماميت ارضي وحاكميت سياسي ايران پايمال اجانب شد و اين مسئله باعث شد كشورمان تا مدت‌‌هاي مديدي نتواند خود را از قيد و بند قدرت‌هاي سلطه‌گر برهاند.
از نظر اقتصادي، با آنكه كشور ما خود درگير مشكلات عديده‌اي به خصوص قحطي و گراني مايحتاج عمومي بود، مي‌بايست عهده دار مخارج ميهمانان ناخواندة خود نيز باشد.
تمامي راه‌هاي كشور به خصوص خطوط راه آهن و شوسه تحت كنترل نيروهاي اشغالگر در آمد. نيروي كار ايراني براي تهية تداركات ارتش‌هاي درگير در جنگ، با نازل‌ترين دستمزد به كار گماشته شد. منابع نفتي كشور غارت شد و بحران غذايي در كشور به اوج خود رسيد. همراه با تمامي اين مسائل، سياست‌هاي پولي مهاجمان و تحميل مخارج ارتش اشغالگر و هزينه‌هاي كمك رساني به شوروي، ملت ايران را با مشكلات عديده‌اي روبرو ساخت.
توقف واردات به كشور به علت جنگ، عايدات گمركي را كه يكي از عمده‌ترين منابع درآمد دولت بود به حداقل رساند و هرج و مرج موجود در كشور نيز جمع آوري هر نوع ماليات را غير عملي ساخته بود.
وضع غير عادي كشور كه ناشي از تحميل جنگي ناخواسته بود، همراه با مخارج سنگين و كمر شكن نيروهاي متفقين در ايران، فشارهاي تورمي را فزايش مي‌داد و دولت ايران براي مقابله با آن تنها به افزايش نشر اسكناس‌هاي در جريان مي‌پرداخت كه خود امري نگران كننده بود.
اشغال ايران از نظر نظامي نيز نتايجي شوم و غير قابل انكار داشت. با صدور دستور رضاشاه مبني بر ترك مقاومت در ششم شهريور، ارتشي كه رضاشاه با صرف بودجه‌ و هزينه‌هاي گزاف ايجاد كرده بود، به يكباره فروريخت و نتوانست در برابر حمله متفقين، جز مقاومتي بسيار اندك، كاري انجام دهد.
حضور قواي بيگانه از نظر فرهنگي – سياسي نيز ايران را دستخوش دگرگوني و تحولاتي خطرناك نمود.
مجلس دست نشانده، پس از استعفاء و خروج اجباري رضا شاه، ناگهان دگرگون گشت و صداي مخالفت از هر گوشه‌اي برخاست. در صحنة سياست ايران بار ديگر اشراف و فئودال‌ها به بازيگري پرداختند و سازمان‌هاي حزبي و سياسي فراواني شكل گرفتند.
در سال 1323 ش. بالغ بر 60 حزب و گروه و دسته و سازمان سياسي در كشور به وجود آمده بود كه اكثر آنها به علت جو سياسي موجود ، فقر اقتصادي و شرايط سياسي كشور، داراي تمايلات چپي بودند.
حضور نيروهاي شوروي در منطقه و تبليغات و حمايت‌هاي مضر آن، ضمن اينكه مانع استقرار نيروهاي دولتي در آذربايجان و كردستان بود، بالطبع موجب گسترش دامنة فعاليت‌هاي ناسيوناليست‌هاي ترك و كرد در استانهايي از كشور و ادعاي استقلال آنها شد.

منبع: پایگاه اینترنتی آرشیو ملی

ژئوپولیتیک ایرانی
@irgeopolitics