اهمیت بالتیک برای جمهوری اسلامی ایران - بخش اول.. اندیشکده روابط بین الملل

اهمیت بالتیک برای جمهوری اسلامی ایران - بخش اول

اندیشکده روابط بین الملل

امیرحسین عسکری

۱- موقعیت دریای بالتیک
اندیشکده روابط بین الملل: دریای بالتیک (به انگلیسی: Baltic Sea) در اروپای شمالی واقع شده‌است. این دریا توسط شبه جزیره اسکاندیناوی، قارهٔ اروپا و جزایر دانمارکی محصور شده‌است. دریای بالتیک بطور مصنوعی به دریای سفید توسط کانال دریای سفید و به دریای شمال توسط کانال کیل متصل شده‌است. بالتیک در گوشهٔ شمالی خود توسط خلیج بوتنی، در گوشهٔ شمال‌شرقی توسط خلیج فنلاند و در گوشهٔ شرقی خود توسط خلیج ریگا محصور شده‌است. همچنین دریای بالتیک شمالی بین ناحیهٔ استکهلم در سوئد، جنوب غربی فنلاند و استونی واقع شده‌است. حوضه‌های آبریز گوتلاند غربی و شرقی نیز بخش عمده‌ای از دریای بالتیک مرکزی را تشکیل می‌دهند. کشورهای لیتوانی، استونی و لتونی به عنوان کشورهای حوزه بالتیک به شما می آیند.
۲- اهمیت جهانی حوزه بالتیک
دریای بالتیک كه در شمار دریاهای بسته و نیم‌بسته طبقه‌بندی مي‌شود، که در شمال اروپا واقع شده است. این دریا در دوران معاصر بويژه در قرن بیستم دارای اهمیت ويژه ژئواستراتژیک و ژئوپليتیک در منطقه بوده است. در دوره جنگ سرد یکی از راههای مهم دسترسی شوروی به آبهای آزاد جهان بوده و همچنین بخش شمالی جبهه شماره یک استراتژیکی و خط تماس پیمانهای نظامی ناتو و ورشو را تشکیل می‌داده است. ژئواستراتژیست‌ها معتقدند در قرن ۲۱ اقيانوس منجمد شمالي صحنه عملیاتی جهانی خواهد بود و درياي بالتیک یکی از شاخک‌های مهم این صحنه را تشکیل می‌دهد. پراکندگی منابع انرژی جهان نشان می‌دهد بخش مهمی از ذخایر نفت و گاز جهان در روسیه قرار دارد. بحران اخیر صدور انرژی، روسیه به اروپا و وابستگی این کشور به کشورهای منطقه برای صدور انرژی روسیه را متوجه نقش و اهمیت ژئواکونومیک درياي بالتیک نموده است. از طرف دیگر مرز دریایی و راه دسترسی به مسیر‌های آبی تجارت جهانی بسیاری از کشورهای ساحلی منحصر به این دریاست.
بررسی ها نشان می‌دهد كه حداقل سه عامل موجب تداوم و افزایش اهمیت منطقه‌ای حوزه بالتیک گردیده است: ۱ـ دریای بالتیک اقتصادی‌ترین و مناسب‌ترین راه صدور انرژی روسیه به اروپا و دیگر مناطق جهان می‌باشد؛ ۲- بررسی وضعیت یخها و عکسهای ماهواره‌ای نشان می‌دهد در دهه۲۰۴۰ سواحل شمالی روسیه به‌دلیل عقب‌نشینی یخها در طول سال قابل کشتیرانی خواهد بود و منابع عظیم بستر و زیر بستر ژئواستراتژی روسیه به‌عنوان یک منطقه مهم نقش‌آفرینی خواهد كرد و دریا در دسترس بشریت قرار می‌گیرد. در چنین شرایطی دریای بالتیک بیش از پیش به‌عنوان یک درياي با اهمیت ظاهر خواهد شد؛ ۳ـ دریای بالتیک تنها راه دسترسی کشورهای لهستان، لیتوانی، لتونی، استونی، فندلاند و سوئد و یکی از مهمترین مسیرهاي دسترسی کشورهای روسیه و آلمان به آبهای آزاد جهان می‌باشد.
۳- اهمیت حوزه بالتیک برای جمهوری اسلامی ایران
منطقه بالتیک به لحاظ جیگاه ژئوپولیتیکی خاصی که دارد برای جمهوری اسلامی ایران دارای اهمیت خاصی است. اهمیت حوزه بالتیک برای جمهوری اسلامی ایران در دو بعد اقصادی و سیاسی قابل بررسی و ارزیابی است. بعد اقتصادی حوزه بالتیک ناظر به تلاش جمهوری اسلامی ایران برای نفوذ و سرمایه گذاری در حوزه بالتیک است. پروژه راه آهن قزوین رشت حکایت ویژه ای درخصوص اهمیت منطقه بالتیک برای جمهوری اسلامی ایران دارد. این پروژه از آن جهت که در مسیر کریدور شمال به جنوب قرار دارد بسیار مهم تلقی می شود. این کریدور به جایی که حجم تجارت در آن بالاست مرتبط می شود و با عبور از مسیر جمهوری اسلامی ایران به سمت آذربایجان و روسیه و سپس نروژ، فنلاند در حوزه بالتیک ادامه پیدا می کند و از چند سال گذشته مورد توجه تجارت بوده و امروز هم در حوزه بالتیک از سوی فدراسیون روسیه به چین متصل می شود و حائز اهمیت است. از نظر ریلی این کریدور بسیار حائز اهمیت است و می تواند حجم تجارت را از حوزه بالتیک به سمت دریای آزاد انتقال دهد و بویژه کشورهای آسیای میانه و مسیر خشکی را به سمت خلیج فارس و دریای سیاه مرتبط کند و در نهایت نقش بسیار موثری در توازن و تعادل و توسعه حجم روابط تجاری کشورها ایفا می کند و برای تمامی کشورهای عضو اکو این مسیر موثر و مفید است. اهمیت دیگر اقتصادی حوزه بالتیک در راهبرد دولت یازدهم با نگاه به این منطقه به عنوان شریک تجاری ایران در عرصه کشاورزی متجلی شده است. براساس برنامه دولت یازدهم توسعه بسترهای همکاری مشترک کشاورزی با کشورهای حوزه دریای بالتیک در دستور کار قرار دارد.

بخش دوم در کانال ژئوپولیتیک ایرانی
@irgeopolitics