🔗نگاه استراتژیک ترکیه به بحران در روابط قطر و کشورهای عربی

🔗نگاه استراتژیک ترکیه به بحران در روابط قطر و کشورهای عربی

دوحه از متحدین آنکارا در منطقه خلیج فارس به شمار می‌آید و دو کشور روابط نزدیکی در زمینه‌های سیاسی، اقتصادی و نظامی با یک‌دیگر دارند. شروع بحران در روابط کشورهای عربی با قطر این روابط را بیش از پیش به هم نزدیک کرد و ترکیه توانسته از بحران پیش آمده منافع اقتصادی زیادی نصیب خود کند.

«بولنت توفنکچی»، وزیر گمرک و بازرگانی ترکیه اعلام کرده که از ۵ ژوئن صادرات به قطر به ۳۲.۵ میلیون دلار بالغ شده که از این میزان، ۱۲.۵ میلیون دلار مواد غذایی بوده است. این رقم سه برابر سطح معمول است. همچنین «مصطفی ساتیجی» رئیس اتحادیه صادرکنندگان غرب مدیترانه نیز اعلام کرد که صادرات میوه و سبزیجات ترکیه به قطر افزایش قابل توجهی داشته که در این میان ارزش صادرات ترکیه به قطر از 379 میلیون و 861 هزار دلار فراتر رفته است. این رقم که از اول ماه می تا 15 ژوئن را شامل می‌شود نسبت به مدت مشابه سال گذشته 724 درصد رشد داشته است. «عبدالرحمان کاآن» رئیس انجمن صنعت‌گران و بازرگانان مستقل ترکیه (MÜSİAD) از احتمال افزایش حجم تجاری با قطر به بیش از 5 میلیارد دلار در سال‌های آینده خبر داده و گفته که این انجمن با 11 هزار شرکت عضو می‌تواند تمامی نیازهای قطر را برآورده کند.

«نهاد زیبکچی» وزیر اقتصاد ترکیه اعلام کرده که ترکیه تنها طی 37 روز پس از شروع بحران، 197 پرواز، 16 محموله کامیونی و یک کشتی حمل کالا به قطر صادر کرده است. کالاهای صادر شده شامل کالاهای ضروری برای مصرف روزمره قطر در دراز مدت می‌باشند. وی گفته که ما می‌خواهیم تمام تأمین کنندگان کالا در ترکیه از جمله مواد شوینده، لوازم خانگی و منسوجات بتوانند کالاهای خود را در قطر بفروشند. با این‌همه وی اظهار کرده که ادامه روند صادرات از طریق حمل و نقل هوایی امکان‌پذیر نیست و ترکیه در پی این است که ادامه صادرات خود را از مسیر زمینی ایران پیگیری کند. وی اعلام کرده که در سفر خود و همتای قطری‌اش به ایران برای شرکت در مراسم تحلیف ریاست جمهوری حسن روحانی، در خصوص استفاده از مسیر زمینی ایران برای صدور کالا به قطر با مقامات ایرانی مذاکره خواهد کرد. از دیدگاه ترکیه ادامه ترانزیت کالا از ترکیه به قطر از مسیر هوایی راهی ناپایدار است و مسیر زمینی یک جایگزین مناسب برای انتقال بسته‌های انعطاف‌پذیر و کوچک‌تر به شمار می‌آید.

در خصوص تحولات اخیر و مواضع ترکیه در بحران پیش آمده، «بیرک بورا» تحلیل‌گر الجزیره، می‌نویسد ترکیه روابط دفاعی خود با قطر را به مثابه ستون جدایی‌ناپذیر ژست استراتژیک خود در منطقه تعریف می‌کند. آنکارا با دایر کردن یک پایگاه نظامی در قطر، این کشور را عمق استراتژیک خود در جهان عرب می‌داند زیرا به این وسیله از امکان تأثیرگذاری بر معادلات برخوردار می‌شود. بورا به نقل از تنی چند از تحلیل‌گران می‌نویسد افزایش حضور نظامی ترکیه در قطر نوعی تضمین امنیتی به دوحه است. به همین دلیل، امکان وقوع حمله نظامی به قطر منتفی می‌شود. این پایگاه که در سال 2014 تأسیس شد 5 هزار نظامی ترک را میزبانی می‌کند. حضور ترکیه در قطر یک تأثیر دیگر هم دارد؛ به‌دلیل روابط مثبت ترکیه با دیگر کشورهای عربی به‌ویژه عربستان، کشورهای عربی از اقدام به حمله نظامی احتمالی خودداری خواهند کرد تا مبادا اصطکاک دیگری در منطقه رخ دهد.

«قدیر کاسپاغلو»، مدیر اجرایی بنیاد SETA در واشنگتن هم معتقد است ترکیه، قطر را متحد استراتژیک خود در خاورمیانه می‌داند و از پایگاه خود در قطر می‌خواهد این نگاه را به جهان عرب مخابره ‌کند. افزون بر این، آنکارا، دوحه را «دارایی استراتژیک» خود در گرداب خاورمیانه عربی می‌پندارد. کارشناسان مسائل منطقه‌ای ترکیه معتقدند که حضور ترکیه در قطر فقط «ژستی نمادین است و بس». اگرچه ممکن است این اقدام نوعی دهن کجی به ریاض باشد اما تحلیل‌گران بر این باورند که آنکارا «چشم‌انداز و منافع ژئوپلیتیک» خود را به هر چیز دیگری ترجیح می‌دهد.

ترکیه در بحران اخیر پیش آمده درصدد این است تا یک بهره‌برداری حداکثری چه از نظر اقتصادی و چه از بعد پرستیژی و استراتژیک را عاید خود کند. در نقطه مقابل صادرات وسیع کالاهای ترک به قطر، ترکیه به منابع گازی وسیع قطر که می‌تواند جایگزینی برای گاز روسیه و ایران باشد، نگاه ویژه‌ای دارد. در بعد پرستیژی و استراتژیک نیز قطر عمق استراتژیک و نقطه ثقل سیاست ترکیه در منطقه خلیج فارس به شمار می‌آید. احداث پایگاه نظامی و افزایش اعزام نیروهای نظامی پس از شروع بحران به این کشور و همچنین برگزاری رزمایش نظامی اخیر در آب‌های خلیج فارس برآیند این نگاه استراتژیک ترکیه به روابط با قطر است.

مصطفی رنجبر محمدی


ژئوپولیتیک ایرانی
@irgeopolitics