کودتاهای موازی علیه مصدق.. مارک گازیوروسکی، تاریخ‌نگار. ترجمه: شیدا قماشچی

کودتاهای موازی علیه مصدق

مارک گازیوروسکی، تاریخ‌نگار
ترجمه: شیدا قماشچی

بخش دوم

لوی هندرسون، سفیر آمریکا در ایران و راجر گویرن، رئیس عملیات سیا به طور مرتب با امینی دیدار کردند. در اوایل ماه ژوئن، هندرسون به مقامات سیا در واشنگتن پیشنهاد داد امینی را نیز به فهرست حامیان سرنگونی مصدق اضافه کنند و حتی از عبدالرضا پهلوی حمایت کنند. تاریخچه ویلبر نشان می‌دهد که گویرن نیز از امینی پشتیبانی می‌کرد. چندین هفته پیش از اینکه مصدق سرنگون شود، تیم سیا تصمیم می‌گیرد که گروه همکاری «قشقایی - امینی» را خنثی سازد و یا کنار بگذارد تا اگر برنامه زاهدی شکست خورد آن‌ها را بازگرداند.

در این اسناد جزئیات جالبی از احتمال افشای نقشه اولیه کودتا که در ۱۶-۱۵ آگوست ۱۹۵۳ آغاز شد، افشا شده است. روزنامه «شجاعت» که به حزب کمونیست توده نزدیک بود، جزئیات کودتای در شرف وقوع را در ۱۳ آگوست چاپ کرد. حزب توده بعد‌ها ادعا کرد که از نقشه کودتا باخبر شده‌ و به مصدق هشدار داده‌اند. روزولت در ۱۷ آگوست اعلام کرد که احتمالا ژنرال محمد دفتری، یکی از متحدان کلیدی زاهدی نقشه را افشا کرده است؛ اما بعد‌ها اعلام کرد که یکی از مقامات پلیس به نام نادری این خبر را فاش کرده است. در خلاصه‌ای که از نقش سیا در کودتا تهیه شده، آمده است که یک نفوذی در دستگاه ارتش سری که سیا برای کودتا تدارک دیده بود، این موضوع را افشا کرده است.

به جز آنچه گفته شد، جزئیات جدیدی در مورد نحوه وقوع کودتا در این مجموعه وجود ندارد. از همه مهمتر اینکه این اسناد کمکی برای یافتن پاسخ به پرسش‌های بسیار مهم نمی‌کند؛ پرسش‌هایی مانند اینکه تیم سیا چه اقداماتی در هفته‌های آخر پیش از کودتا انجام داد تا مصدق را تخریب کنند، چرا شاه پیش از شکست نخستین تلاش برای کودتا از ایران فرار کرد؟ چرا گویرن، رئیس عملیات سیا، کمی پیش از کودتا برکنار شد؟ چه کسی مردم را برای انجام تظاهرات ۱۹ آگوست علیه مصدق گردهم آورد و چرا طرفداران مصدق نتوانستند جمعیت زیادی را گردهم آورند تا در آن روز سرنوشت‌ساز در دفاع از او اقداماتی انجام دهند؟ دو سند از این مجموعه، این حوادث را خلاصه کرده و به وضوح نشان می‌دهد که سیا در آن نقشی مهم داشته است، اما هیچ‌گونه جزئیات مهمی از آن در تاریخچه ویلبر و منابع دیگر وجود ندارد.

در ‌‌نهایت، این مجموعه جزئیات جالبی را از تلاش مقامات آمریکایی پس از به ثبات رسیدن رژیم جدید نشان می‌دهد و همچنین به ما یادآوری می‌کند که دیکتاتوری پس از کودتا نه تنها زاده کودتا بلکه وقایع پس از آن است. مقامات آمریکایی پیش از کودتا تصمیم گرفته بودند کمک ۴۵ میلیون دلاری به دولت جدید ایران انجام دهند و چندین هفته پس از کودتا این کمک را کردند. پس از درخواست‌های مکرر شاه، برنامه عظیم کمک نظامی به ایران صورت گرفت تا توانایی و روحیه نیروهای مسلح را افزایش دهند.

آن‌ها همچنین تلاش فراوان کردند تا غائله نفت خاتمه یابد و دولت زاهدی را ترغیب کردند با بریتانیا مصالحه کند. مقامات آمریکایی در ایران سران ایل قشقایی را راضی کردند تا با دولت جدید همکاری کند و تمام عواملی را که پتانسیل ایجاد درگیری داشتند پس از کودتا خنثی کردند. سیا به زاهدی کمک کرد در انتخابات ۱۹۵۴ مداخله کند؛ دخالتی که نتیجه آن ایجاد یک پارلمان رام و مطیع بود. مسئله مهمی که در این مجموعه به چشم می‌آید نبود اسناد مربوط به تلاش سیا برای راه‌اندازی نیروی پلیس مخفی و قدرتمند در ایران است. این مسئله هم بلافاصله چندین هفته پس از کودتا آغاز شد و به تشکیل نیروی بدنام ساواک انجامید.

بخش اول در کانال ژئوپولیتیک ایرانی
@irgeopolitics

برگرفته از: تاریخ ایرانی

منبع: لوب‌لاگ
https://lobelog.com/new-details-on-the-1953-coup-in-iran/