قصیدهٔ۸..۸۷. به تثلیث بروج و ماه و انجم. به تربیع و به تسدیس ثلاثا

قصیدهٔ۸

۸۷. به تثلیث بروج و ماه و انجم
به تربیع و به تسدیس ثلاثا

🍃🍃🍂🍁🍂🍃🍃
تثلیث و تربیع و تسدیس: از اصطلاحات نجومی است؛ تثلیث حالتی است که در آن، میان دو سیاره۱۲۰ درجه یا چهار برج فاصله باشد؛ یعنی چون برج یا سیاره‌ای به میزان یکصد و بیست درجه به راست یا چپ خود میل کند تا به برج یا به سیاره دیگر بنگرد، چنین حالتی را تثلیث گویند و این حالت را سعد نامند.
تربیع: حالتی است که بین دو سیاره به اندازه سه برج یا ۹۰ درجه فاصله باشد و آن نحس است.
تسدیس: حالتی است که میان دو سیاره و دو برج ۶۰ درجه فاصله باشد؛ این حالت دلالت بر حد وسط میان سعد و نحس دارد؛ اما برخی از منجمین تثلیث و تربیع و تسدیس را چنین گفته‌اند:
تثلیث قرار گرفتن ماه است؛ در حالی که فاصلهٔ آن تا خورشید یک سوم فلک(۱۲۰ درجه) می‌باشد و آن سعد است.
تربیع: قرار گرفتن ماه است در محلی که فاصلهٔ آن تا خورشید یک چهارم فلک(۹۰ درجه) باشد و آن نحس است.
تسدیس: قرار گرفتن ماه است در نقطه‌ای که فاصلهٔ آن تا خورشید یک ششم فلک(۶۰ درجه) باشد.
بروج: جمع برج، برج یک قسمت از دوازده قسمت فلک‌البروج است و فلک‌البروج به اعتبار شش دایره‌ای که بر آن توهم کنند، به دوازده قسمت متساوی تقسیم شود و هر نصفی به شش؛ هر قسمی را از آن برجی خوانند به نام‌های: حمل، ثور، جوزا، سرطان، اسد، سنبله، میزان، عقرب، قوس، جدی، دلو و حوت.
ثلاثا: شاید منظور خاقانی سه اصطلاح تثلیث و تربیع و تسدیس باشد و به ضرورت قافیه ثلاثا به کار برده است.

معنی: ای ممدوح، تو را به حالات تثلیث و تربیع و تسدیس ماه و سیارات سوگند می‌دهم.

@khaghanieshervani