/ شش یادگاری بزرگ «چارلز دیکنز» برای ما …. .. 

/ شش يادگاري بزرگ «چارلز ديکنز» براي ما







سيمرغ/ بدون شک، چارلز ديکنز يکي از نويسندگان مهم و تاثيرگذار قرن نوزدهم است. اما تاثيرگذاري شخصيت ديکنز مرزهاي ادبيات را پشت‌سر گذاشته و وارد فرهنگ مردم جهان امروز شده است، تا جايي که خيلي از مفاهيم و عقايد قرن بيستمي‌‌مان را مرهون او هستيم. با نزديک شدن تولد دويست سالگي چارلز ديکنز، بررسي کرده‌ايم او به جز «آرزوهاي بزرگ»، «ديويد کاپرفيلد»، «اليور تويست» و ديگر نوشته‌هايش چه هديه‌هاي بزرگ ديگري براي ما يادگار گذاشته است:
کريسمس
اگر چارلز ديکنز را «کاشف کريسمس» بدانيم اغراق نکرده‌ايم. فارغ از در نظر گرفتن جنبه مذهبي آيين کريسمس، مراسمي که امروزه ما از کريسمس سراغ داريم ساخته و پرداخته ذهن چارلز ديکنز است. به گفته «لي‌هانت» - نويسنده و منتقد ادبي – اوايل قرن نوزدهم هيچ کس اسمي از کريسمس نمي‌آورد. عمق اين بي‌توجهي تا جايي است که گفته مي‌شود جلسات هفتگي باشگاه کارلتون که در آن زمان مسئوليت رياست حزب محافظه کار انگليس را بر عهده داشت دقيقا در روز کريسمس برگزار مي‌شد و حتي به تعويق نمي‌افتاد.
با اينکه عده‌اي معتقدند «پرنس آلبرت» ايده درخت کريسمس را براي اولين بار معرفي کرد اما عده زيادتري معتقدند توصيفات دقيق ديکنز از آيين‌هاي کريسمس در کتاب‌هايش الهام بخش نسل‌هاي بعدي در برگزاري مراسم باشکوه کريسمس شده است. ايده کريسمس برفي يا به اصطلاح خودشان کريسمس سفيد هم براي اولين بار توسط چارلز ديکنز مطرح شد. او در رمان «سرود کريسمس» طوري کريسمس را با چاشني مناظر زيباي برفي توصيف کرده بود که همه وسوسه شدند کريسمس را با طعم برف تجربه کنند. «پيتر آکرويد» در کتابي که پيرامون زندگينامه ديکنز نوشته، به موضوع جالبي اشاره کرده است: «بررسي‌هاي زماني-تاريخي نشان مي‌دهد چارلز ديکنز در هشت سال اول زندگي اش، کريسمسي برفي را به چشم ديده است. ميزان بارش برف در آن سال‌ها آنقدر زياد بوده که همه جا واقعا سفيد پوش مي‌شده است» شايد جمله «چسترتون» - ديکنزشناس – درباره اثرگذاري ديکنز بر باورهاي کريسمسي ما بهترين جمع‌بندي اين بخش باشد. «کريسمس‌هاي ديکنز، چه اسکروچ را متحول کرده باشد، چه نه؛ قطعا ما را متحول کرده است». اسکروچ، اردک خسيس و پول پرست «آواز کريسمس» را يادتان هست؟
فقر
ديکنز يکي از اولين نويسندگاني بود که موقع نوشتن داستان‌هايش به فکر افراد فقير هم بود؛ شايد به همين دليل بود که او توانست توصيفگر دقيق فقري باشد که در لندن در دوره ويکتوريايي موج مي‌زد. خود ديکنز از خانواده‌اي بي‌پول برخاسته بود. پدرش شم اقتصادي خوبي نداشت و شش ماه از دوازده ماه سال را به خاطر بدهي‌هايش زنداني بود! ديکنز وقتي کودک بود به شدت کار مي‌کرد و تصاويري که از کار کردن کودکان و سوپ‌هاي آبکي در رمان‌هاي او ديده‌ايم چندان زاده تخيل ديکنز نبوده است.
ديکنز پس از اينکه ديکنز شد اصطلاح «پارتي بازي» را جا انداخت که اشاره به سلطه اشراف بر قشر کم در آمد يا رابطه مداري به جاي ضابطه مداري داشت. اما حالا کار به جايي رسيده است که هر کس مي‌خواهد درباره فقر صحبت کند اصطلاح «فقر ديکنزي» را براي توصيفش به کار مي‌برد. البته «بنجامين دزرائيلي» -نويسنده- هم در کتاب‌هايش اوضاع نابسامان لندن را به تصوير کشيده اما ديکنز همچنان يکه‌تاز اين عرصه است.
کمدي مدرن
ديکنز علاوه بر اينکه قصه نويس خوبي بود، داستانگوي فوق‌العاده‌اي هم بود. او عادت داشت داستان‌هايش را با طنز و جذبه فوق‌العاده‌اي بازي و روايت کند. شخصيت‌ها مال خود ديکنز بودند و او زبانشان را خوب بلد بود. پروفسور جان مولان از دانشگاه لندن مي‌گويد خيلي موقع‌ها اگر ما بخواهيم برش‌هايي از داستان‌هاي ديکنز که آن زمان‌ها خيلي خنده‌دار به نظر مي‌رسيده روايت کنيم به هيچ وجه بامزه نخواهد بود. اما نکته جالب دقيقا همين جاست. جادوي ديکنز اين است که با رمان‌هاي ظاهرا ساده اش، ابعاد گسترده طنزي که در کلام مردم جاري است را براي همه ملموس‌تر مي‌کند. عده زيادي بر اين باورند که کمدين‌هاي امروزي، از نسل‌هاي بعدي ديکنز هستند. آرماندو لانوچي – نويسنده و کمدين – مي‌گويد: «نثر ديکنز به گونه‌اي است که ما فکر مي‌کنيم با يک رمان نويس جدي ويکتوريايي مواجهيم. اما در واقعيت اينگونه نيست. او يکي از بهترين طنزپردازاني است که تا به حال زندگي کرده است. نوشته‌هاي او معيار سنجش کيفيت نوشته‌هاي طنز مدرن است و طنز نويس‌هاي امروزي واقعا مديون او هستند. ديالوگ‌هاي ديکنز ريتم دارند و در عين عاميانه بودن، سطحي نيستند.»
سينما
تعداد اقتباس‌هاي ادبي از آثار چارلز ديکنز آنقدر زياد است که تقريبا همه بازيگران حرفه‌اي و غيرحرفه‌اي سينما حداقل در يکي از اقتباس‌هاي ادبي ديکنزي بازي کرده‌اند. با اين حال، سرگئي آينزستاين – کارگردان و نظريه پرداز روسي – مي‌گويد «خيلي از ويژگي‌هاي سينما که امروزه مورد استفاده قرار مي‌گيرد تحت تاثير ديدگاه‌هاي