‌ 🔹برشی از گفتگوی روزنامه ایران با. «مرتضی نورائی»؛ استاد مدعو ایرا نشناسی و زبان و ادبیات فارسی

‌ 🔹برشی از گفتگوی روزنامه ایران با
«مرتضی نورائی»؛ استاد مدعو ایرا نشناسی و زبان و ادبیات فارسی
در دانشگاه سنت کلیمنت آخریدسکی صوفیا بلغارستان راجع به تاریخ شفاهی

@oralhistoryiran
🔸 شما طي اين سال ها، در سه حوزه تاريخ مطالعه کرده ايد که در ايران، به تازگي محل توجه شده است. يک از آنها، «تاريخ شفاهي» است. اساساً اين نوع از تاريخ نگاري چگونه رويکردي دارد؟
✅ سابقه تاريخ شفاهي به سال هاي بعد از جنگ جهاني دوم باز مي گردد. دو وضعيت يکي اينکه نوع و جنس وقايع تغيير کرد و بسيار متنوع و متکثر شده و در حد وسيعي زندگي همه مردم درگير آن شدند. دوم اينکه تکنولوژي پيشرفت کرد و ضبط صوت قابل حمل اختراع شد. وقايع سهمگين و جابه جايي هاي جمعيت نشان داد که نمي شود به شکل سنتي حافظه تاريخ را تقويت کرد و آن را نوشت. پس مرحله اول تاريخ شفاهي (Oral History) با مصاحبه فعال يعني کسي که مثلاً تاريخ جنگ جهاني را مي دانست با کساني که در جنگ شرکت داشتند گفت و گو مي کرد. اين شروع رفته رفته گسترش يافته و اکنون در قرن بيست و يکم وسيع تر شده و هر کسي و از هر صنفي سوابقي را مي بيند که بايد ثبت شود. در گام نخست، تاريخ شفاهي در دهه 1960 و 1970 ميلادي براي افراد بيسواد، کارگران و زنان بود ولي بعد به اين نتيجه رسيدند که مي تواند علاوه براينکه افراد غايب عرصه تاريخ را حاضر کند، نقش حاضران را هم بيشتر کند. به همين دليل در اين نوع تاريخ نگاري، همه افراد جامعه درگير آن مي شوند تا گذشته خود را حفظ کنند و به عنوان تجربه براي نسل هاي آينده ثبت کنند. اين بود که به شکل وسيعي در دانشگاه هاي مختلف اروپا و امريکا و ژاپن انجام شد و بعد به دانشگاه هاي خاوردور کشيده شد. هر جامعه اي براي برنامه ريزي بايد حداکثر اطلاعات را داشته باشد و شعار اين است که هرکس مي تواند «مورخِ شفاهي» باشد. امروزه در مرحله سوم تاريخ شفاهي ما نمي خواهيم نفْسِ واقعه را زنده کنيم اما به دنبال حوليات وقايع (چه بود؟ چه مي خواستيم؟ و چه شد؟)مي گرديم. تفسير هاي به روز درباب وقايع بي شک کليد فهم آنها براي آيندگان است. اينکه امروز مورخان دلايل و عوامل شکست يا پيروزي جنگي مانند چالدران را بازنمايي کرده و تفسير کنند با توجه به فاصله زماني کمتر عيني است تا اينکه همزمان با وقايع يا زمان نزديک به آن، تفسير هاي دست اندرکاران را ثبت کرده و بدانيم. يعني تفسير ها و تحليل هاي به روز در قالب تاريخ شفاهي براي آيندگان عيني تر خواهد بود. جوامعي موفق تر هستند که مباني و داده هاي موثق تري براي برنامه ريزي درخشان تر داشته باشند. علم تاريخ در اين نحله جديد، ميان زندگي روزمره مردم آمده و مي گويد مي توانيم داشته هايمان را بي کم و کاست جمع کنيم براي برنامه ريزي بهتر و جلوگيري از اشتباه بيشتر، تا يک ملت از يک سوراخ دوبار گزيده نشود. ناگفته نماند که تاريخ شفاهي دو لقب دارد؛ تاريخ بي واسطه يعني نمي گذاريم مشمول گذشت زمان شود و تاريخ آينده يعني هرکس مي خواهد آينده را در اختيارخود داشته باشد و مهندسي کند بايد بيشترين اطلاعات را داشته باشد و تاريخ شفاهي، بهترين منبع براي حافظه فعال است.
🔸 در ايران، چه زماني تاريخ نگاري شفاهي آغاز شد؟
✅ نگارش تاريخ شفاهي در ايران پيش ازاين به طور انفرادي از دهه پنجاه و به طور انگشت شمار ديده مي شود. اما حيات جدي و تاحدودي دانشگاهي آن از دهه 1380 شروع شد و حالا ديگر کسي نيست که اين نحله تاريخ نگاري را نداند و نشناسد. اما مهم، سطوح مختلف توليد است. در تاريخ شفاهي کارهايي که انجام شده را نه صفر مي دانيم و نه صد. همه ارزشمند است. ولي اين نوع تاريخ نگاري بالنده است و لازم است تا روش هاي به روزي داشته باشيم. امروز 7 مولفه تلفيقي در روش شناسي تاريخ نگاري شفاهي مطرح است: پرسش مداري، مطالعات کيفي، نظام گلوله برفي، نظريه بنيادي، آرشيو سازي، ميان رشته اي و صنعتي سازي. تاريخ شفاهي پديده اي است ميان رشته اي ومتفاوت.
🌏 روزنامه ایران سال بیست‌وسوم شماره 6544 یکشنبه 25 تیر 1396 صفحه 11 (فرهنگ)‏

🌐 تاریخ شفاهی
@oralhistoryiran