🔻سنگ صبوری برای دلهای شکسته جذامیان.. بدون هیچ ترسی به میانشان میرفت و درددلهایشان را میشنید
🔻سنگ صبوری برای دلهای شکسته جذامیان
بدون هیچ ترسی به میانشان میرفت و درددلهایشان را میشنید. روزها، ماهها و سالهای زیادی را صرف گفتوگو و مطالعه کرد تا ماحصل پژوهشهایش در کتاب «آستان قدس رضوی و موقوفه محرابخان با تکیه بر اسناد جذامیان» به همت بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی روانه بازار نشر شد.1396/5/30 دوشنبه
این اثر در بخش کتاب برتر، محور حرم و اماکن متبرکه، دهمین جشنواره بینالمللی انتخاب کتاب سال رضوی در مرداد 1396 حائز رتبه شد.
کتابی که بیانگر خدمات آستان قدس رضوی به جذامیان در گذشتههای نه چندان دور است و توسط نورالدین حسین سنابادی عزیز، کارشناس باسابقه سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی تألیف شده است. محققی که متولد سال 1338 آبادان است. او که در سالهای دور برای گرفتن سرمشق خوشنویسی خدمت مرحوم مصطفی مهدیزاده؛ استاد مشهور خوشنویسی و کارمند آستان قدس رضوی به کتابخانه حرم مطهر رضوی رفت و آمد داشت، سرانجام در آستان ملکوتی امام هشتم مشغول کار شد و از سال 1369، بهطور رسمی خدمتش را در کتابخانه قدیم آغاز کرد. سنابادی، طی این مدت، در بخشهای مختلف سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی فعالیت کرده است.
• کتاب «آستان قدس رضوی و موقوفه محرابخان با تکیه بر اسناد جذامیان» روایتگر چه موضوعی است؟
این کتاب در سه فصل وضعیت جذام در جهان و ایران، جذام در خراسان رضوی و جذام در خراسان شمالی را نشان میدهد.
• جرقه تألیف و پژوهش این اثر چطور در ذهن شما زده شد؟
در بخش تاریخ شفاهی مدیریت امور اسناد و مطبوعات آستان قدس رضوی و با توجه به روز جهانی حمایت از جذامیان، پروژهای با عنوان «جذام خراسان» تعریف شد. از آنجایی که در گذشته به همکاران گفته بودم در زمان جوانی و تحصیل در هند، جذامیان زیادی را از نزدیک دیدهام، انجام این پروژه به من محول شد و در سال 1384 کلید خورد. البته برای انجام هر پروژه تاریخ شفاهی، مصاحبهشونده نیاز به مطالعه و داشتن اطلاعات مقدماتی درباره موضوع مصاحبه دارد. به همین دلیل، شروع به گردآوری اطلاعات مختلف درباره این موضوع کردم.
• درباره عبارت «با تکیه بر اسناد جذامیان» که در عنوان کتاب آمده است، بیشتر توضیح دهید.
حدود دو هزار برگ سند تاریخی مرتبط با جذامیان در آرشیو اسناد مدیریت امور اسناد و مطبوعات آستان قدس رضوی وجود دارد که روایتگر خدمات این آستان مقدس به جذامیان است. در مرحله اول بررسی اسناد، 500 برگ سند انتخاب شد که در مرحله نهایی، این تعداد به 250 برگ سند بدون تشابه و تکرار رسید. خیلی از این اسناد، اسناد محاسباتی آستان قدس رضوی است که به خط سیاق نوشته شده است. این اسناد با همکاری سالم حسینزاده؛ سرپرست گروه اسناد مدیریت امور اسناد و مطبوعات آستان قدس رضوی خوانده شد که متن بازخوانی آنها در کتاب آمده است.
• از چه منابع دیگری برای تألیف اثر خود استفاده کردهاید؟
پروژه تاریخ شفاهی جذام خراسان حدود ده سال طول کشید و سال 1394 پرونده آن را بستیم. در این مدت ارتباطات گستردهای با شفایافتگان و مسئولان مرتبط با مراکز جذامیان مثل انجمن حمایت از جذامیان داشتم و اطلاعات و مدارک زیادی را از طریق این افراد جمعآوری کردم. بهطور نمونه انجمن، سندهای حمایت از جذامیان را در اختیارم قرار داد. خود شفایافتگان هم علاقه شدیدی داشتند در گردآوری اطلاعات کمکم کنند. حتی عکس روی جلد کتاب، از طریق برادر یکی از همکاران به دستم رسید که نشاندهنده مراسم افتتاحیه بیمارستان شهید هاشمینژاد طلاب است. در سفرهای مختلف به گوشه و کنار کشور هم اگر علائمی از شفایافتگان جذام میدیدم، پیگیری میکردم.
در مجموع، علاوه بر اسناد آستان قدس رضوی، از پژوهشهای میدانی، روایتهای شفاهی با مجذومان شفایافته و دستاندرکاران مرتبط با آنها، عکسها، نشریات و پایاننامههای رشتههایی مانند پرستاری استفاده کردم تا کتاب در 480 صفحه به قطع وزیری تدوین و منتشر شد. البته منابع موجود در بخشهای گوناگون سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی هم نقش مهمی در تألیف این اثر داشته است.
• درباره موقوفه محرابخان و شکلگیری آن بگویید.
پیش از سال 1303 قمری، مبتلایان جذام برای طلب شفا و کسب روزی به مشهد میآمدند و در اطراف حرم مطهر رضوی پراکنده بودند. به دستور میرزا عبدالوهاب آصفالدوله شیرازی، حاکم وقت خراسان و متولیباشی آستان قدس رضوی(1301-1303قمری)، جذامیان جمعآوری و در قلعه محرابخان اسکان داده شدند. این قلعه در بخشی از زمینهای شادکن از موقوفات بارگاه مطهر امام هشتم(ع) قرار دارد. این اتفاق، باعث توجه و کمک مردم خیر و هیئتهای مذهبی به این افراد شد که از جمله میتوان به کمکهای مرحوم آیتالله میرزا جواد آقا تهرانی(ره) اشاره کرد. محمد ولیخان اسدی هم در دوره نیابت1305-1314 شمسی.....
🆔 @oralhistoryiran