در جسجوی حقایق شهریور۱۳۲۰ مشهد قسمت اول. غلامرضا آذری خاکستر

در جسجوی حقایق شهریور1320 مشهد قسمت اول
غلامرضا آذری خاکستر
@oralhistori
قرار گرفتن در فضای گذشته و ترسیم حالات و روحیات مردم هر چند سخت است ولی با بررسی همه جانبه یک موضوع تاریخی می توان هر آنچه اتفاق افتاده را ترسیم کرد. ولی منابع مربوط به یک واقعه در شکل گیری و نوع اطلاعات مصاحبه شونده دخیل می باشند، چنانچه مصاحبه کننده در جهت بالا بردن سطح اطلاعات خود به منابع خاصی تکیه کند نمی تواند مصاحبه جامعی در ارتباط با موضوع مورد نظرش انجام دهد. پس بررسی همه جانبه موضوع اعم از منابع نوشتاری اسناد و مدارک آرشیو و اطلاعات روزنامه ها می تواند کمک نماید تا مصاحبه کننده خود را در صحنه یک واقعه مجسم کند و اطلاعات کاملی را از فرد مصاحبه شونده اخذ کند. همراه شدن با مصاحبه شونده و داشتن اطلاعات جامع کمک می کند تا مصاحبه ای فعال انجام شود و راوی احساس کند برای کسی خاطراتش را بیان می کند که با موضوع غریب نیست واین اطلاعات با ارزش و مهم تلقی می شوند. در طرح تاریخ شفاهی شهریور1320 مشهد افرادی که برای مصاحبه انتخاب شده بودند از طیف های مختلف بودند، نکته مشترک همه مصاحبه شوندگان در بازگویی مسائل اجتماعی و مشکلاتی که فرا روی مردم قرار داشت خلاصه می شود. مسائل اجتماعی اعم از دردهای مشترک یا مشکلات عمومی در ذهن عموم مردم ماندگارتر می باشند. و اکثر شاهدان یا بازماندگان آن حادثه خاطرات یا حرف هایی برای بازگویی دارند.
کمبود نان
اولین موضوعی که مصاحبه شوندگان در مصاحبه های تاریخ شفاهی شهریور1320 مشهد به آن تاکید داشتند "کمبود نان" و "گرانی کالا و ارزاق عمومی" در مشهد هم زمان با جنگ جهانی دوم می باشد. توصیف صف های طویل نان و هرج و مرج مقابل نانوایی ها از جمله پردازش های فکری عموم مصاحبه شوندگان بود. چه اتفاقی موجب می شود تا نان کمیاب شود و یا اصطلاح "نان جو خوردن" در برخی از نواحی خراسان متداول شود؟ هر چند پیشینه این مسئله مربوط به قبل از شهریور 20 است. کمبود نان و گرانی در مشهدحتی قبل از شهریور1320وجود داشته است، زیرا بر اساس اسناد و مدارک به جا مانده، در تاریخ 18دی ماه 1316عده ای از تحصیلداران شرکت برق مشهد در نامه ای به ریاست اداره مزبور تقاضایی بدین شرح دارند.
" ریاست محترم شرکت سهامی برق مشهد
محترما معروض میدارند امضاء کنندگان پیمان ذیل تحصیلداران شرکت سهامی برق نظر به اینکه با این وضعیت "گرانی ارزاق" و کمی حقوق به هیچ وجه نمی توانیم خودمان را اداره نمائیم. فوق العاده دست تنگ و در مزیقه هستیم. اینک تصدیق خواهند فرمود اکتفاء نمودن حقوق با مخارجات امروزه زیاد باعث منصرف شدن درخواست اینجانبان است. مستدعی است بذل توجهی فرموده به عرایض اینجانب ها رسیدگی و حقوقات فعلی ماها را مطابق با مخارج امروزه فرموده در صورتی که مقتضی می دانید مقرر فرمایند حقوق های اینجانبان اضافه نموده تا اینکه با آسودگی مشغول انجام وظایف خدمت بوده باشیم. با تقدیم احترامات فائقه"
بعد از شهریور1320 با استقرار ارتش سرخ در مشهد گرانی و کمبود کالاهای اساسی تشدید می شود، زیرا بخش اعظمی از خواروبار توسط این ناخوانده مهمان خریداری و به مصارف و احتیاجات روزانه سربازان روسی در می آمد. ترس ناشی از گسترش جنگ موجب می شود تا تجار و بازرگانان کالاهای اساسی را انبار نموده و نیاز مردم بیشتر احساس شود.
شرایط سخت اقتصادی بعد از شهریور1320موجب می شود تا در برخی از موارد آرد گندم بین کارگران توزیع شود به طوری که در شرکت نخریسی و نساجی خسروی خراسان این موضوع عملی می گردد. در واقع طی سال های 1320 تا 1322 بیشترین مکاتبات ادارای در ارتباط با گرانی و شرایط سخت اقتصادی در بین جامعه کارگری و کارکنان شهر مشهد وجود داشته است. بازتاب این موضوع در مکاتبات اداری چنین تشریح شده است." در نتیجه گرانی روزافزون و پیش آمد زمستان اینجانبان سیمبانان دایره توزیع برق در عسرت گرفتار و بواسطه هزینه تحمل ناپذیر زندگانی وضعیت خانوادگی ما نامرتب و بطور نامتبوع اداره و باعث پریشانی اینجانبان گردیده است. با توجه به مراتب بالا مستدعی است کمک هزینه ای مرحمت فرموده که تا اندازه از عسرت زندگانی خلاص یابیم27/8/1321"
قیمت کالاها بعد از شهریور 1320 از رشد نسبتا بالایی برخوردار است زیرا قیمت سه کیلو نان از دو ریال به سیزده ریال وسه کیلو قند از12ریال به 150 ریال رسیده است. این گرانی ها یکی از اثرات جنگ جهانی دوم در شهر مشهد می باشد.

تاریخ شفاهی
@oralh ارتباط با ما
https://telegram.me/oralhistori