⁨ ️ دکترمحمود سریع القلم.. آیا عصر روشنفکری پایان یافته است؟ ⁩

⁨ ✍️ دکترمحمود سریع القلم

🖊آیا عصرِ روشنفکری پایان یافته است ؟⁩

♦️با مطالعه و مشاهدۀ تحولاتِ جهانی، به نظر می رسد دو گروه نزدیک به هشتاد درصدِ جریان و تصمیم سازی ها را در کشورها انجام می دهند:

1) صاحبان سرمایه و شرکت های بزرگ و
2) امنیتی ها.

♦️بیست درصدِ باقیمانده که شامل سیاست مداران، نویسندگان، روشنفکران، محققان و خبرنگاران می شود، یا اُپراتورِ دو گروه فوق هستند و یا در حاشیه به سر می برند. روندهای مسلط در اکثرِ جوامع به "زندگی کردن"، "استفاده از تنوعِ گستردۀ زندگی" و "بی تفاوتی به آزادی سیاسی، فلسفه و اندیشه" محدود شده است.

♦️دهه های 50، 60 و 70 میلادی عصرِ نویسندگی، روشنفکری و فلسفه بود. از 1870 تا دهۀ 1970، به ندرت تحصیل کرده ای پیدا می شد که متونِ فلسفی نخوانده باشد. از فرانسه تا مصر، از آمریکا تا برزیل، از آلمان تا هند، از ایران تا چین، روشنفکری، مطالعۀ متون مدرن و رمان خوانی، رسمِ مسلطِ زمانه بود.

♦️اما تقریبا طی دهۀ گذشته، که حتی در گرد هم­ آیی­ های داوس (Davos) هم قابل مشاهده است، "اندیشۀ کم کردن فواصل طبقاتی اقتصادی" به مهمترین و شاید "تنها موضوعِ اندیشه ­ای" در سطحِ بین المللی تبدیل شده است. موضوعات حادِ دهه­ های 50، 60 و 70 میلادی مانند آزادی سیاسی، دموکراسی، جامعۀ مدنی و پاسخ گویی های مدنی، به حاشیه رانده شده . روشنفکران چه در غرب و چه در کشورهای در حال توسعه، پیشگامان این نوع تغییرات بودند. به نظر می رسد چهار دلیل برای انتقال از حوزه اندیشه به اولویت های رفاهی و کاهشِ قابلِ توجه روشنفکران قابل طرح است.

♦️اول: طی 50 سالِ گذشته، چهار میلیارد نفر به جمعیت جهان اضافه شده است (از 3.7 به 7.7 میلیارد نفر). این جهشِ شگفت انگیز در زمانی کوتاه ریشه در بهبودِ وضعِ بهداشت، تغذیه و رشد اقتصادی دارد. طبیعی است که متقاضیان کار در این بازۀ زمانی فشارِ قابل توجهی برای دولت ها، بنگاه ها و خانوار­ها برجای گذاشته است. در گذشته، با اشتغال یک نفر، یک خانواده مدیریت می شد اما هم اکنون تقریبا در عموم کشورها، چنین چیزی امکان پذیر نیست.

♦️این موضوع دلیل دوم را به میان می آورد که هزینه های زندگی طی نیم قرن گذشته بسیار افزایش یافته است به طوری که اکثریت مطلقِ افراد، به کار و فعالیت اقتصادی نیازمند هستند. به عنوانِ مثال در حالی که شهریۀ متوسطِ سالانۀ یک دانشگاهِ خصوصی در سال 1950 در آمریکا 600 دلار بود، هم اکنون به 42000 دلار افزایش یافته است. در سال 1350، قیمتِ متوسطِ یک اتومبیل 1510 دلار بود و اکنون به 32000 دلار رسیده است. در حالی که متوسطِ حقوق سالانه در سال 1950 ،3200 دلار بود، در سال 2019 این حقوق 48000 دلار تخمین زده می شود. همانطوریکه بسیاری از اقتصاد دانانِ طرفدارِ کاهشِ نابرابری هشدار داده اند، افزایشِ هزینه ها با افزایش دستمزد ها متناسب نیستند.
این وضعیت به طور نسبی در عموم کشورها وجود دارد و فشار بر فرد و خانواده برای تامین هزینه ­ها به مشغلۀ اصلی جوامع تبدیل شده است. اشتغال و تامینِ هزینه­ ها ، وقتِ بیشتری از شهروندان نسبت به گذشته به خود اختصاص می دهد.

♦️این ضرورت معاش، نوعی فرد گرایی و خود محوری ناخواسته در انسان ها ایجاد کرده که از جامعه به خود و از دغدغه ­های فکری به اولویت های اقتصادی تمایل پیدا کنند. چه در پاریس چه در تهران، چه در نیویورک چه در مسکو، چه در شانگهای چه در دهلی، چند شهروند علاقه دارند و یا نیاز دارند که کافکا، هابرماس، چامسکی، تولستوی، پوپر، گرامشی و یا سارتر بخوانند؟

♦️دلیلِ سومِ ، به ماهیت و سبکِ زندگی جدید مربوط است. در گذشته مثل حال این سطح از تنوع و لذت بردن از زندگی نبود. گفته می شود بین 3 تا 4 میلیارد نفر در جهان موبایل هوشمند دارند و به هر موضوع، اندیشه و سرگرمی دسترسی دارند. یک جوان 20 تا 30 ساله، به طورِمتوسط در سطح جهانی بین 3 تا 7 ساعت در روز با موبایل خود مشغول است. با مشکلات اقتصادی و این همه سرگرمی، خواندنِ داستایوفسکی یا چارلز دیکنز یا شکسپیر به چه کار می آید و کدام دغدغۀ اقتصادی را حل می کند؟ با موبایل هوشمند، افراد می توانند در تمامی موضوعاتِ قابلِ تصور، چند خط بیاموزند. یک پاراگراف در مورد هرموضوع. چه نیازی به کتاب خواندن وجود دارد؟ شرکتِ کتابِ Barnes and Noble که در سال 1917 تاسیس شده سالانه 15 کتاب فروشی خود در آمریکا را تعطیل می کند.

♦️آنقدر زندگی و خوب زندگی کردن، به هر روشی پول درآوردن و لذتِ گسترده از زندگی اهمیت یافته و جنبۀ جهانی به خود گرفته که ضرورتِ پرداختن به رشدِ فردی، سوالات مهم فلسفیِ، ایندۀ جامعه و سرنوشت جمعی به حاشیه رفته اند.


🎯کانال دانش سیاست👇👇👇
@policypaper