امیر کبیر، پیشوای توسعه و نهادسازی مدرن در ایران.. ش متولد شد

امیر کبیر، پیشوای توسعه و نهادسازی مدرن در ایران

محمد تقی خان کربلایی قربان، فرزند تهماسب بیگ، در سال ۱۱۸۶ ه.ش متولد شد. وی از مردم هزاره، از دهکده‌های فراهان و از خانواده ای فقیر بود. پدرش کربلایی قربان، نخست آشپزی میرزا ابوالقاسم قائم مقام را به عهده داشت. میرزا تقی خان امیرکبیر در واقع یکی از بزرگترین رجال سیاسی ایران در دوره قاجار بود که می‌توان او را در تدبیر و کشورداری همانند خواجه نظام‌الملک و خواجه رشید الدین فضل الله دانست. وی در تأمین امنیت و گسترش عدالت و اقدام به اصلاحات مفید چندان لیاقت از خود نشان داد که تا آن زمان کمتر نظیر داشت و به همین روی ملقب به امیر کبیر شد. از آنجا که وی راز ترقی اروپا و پیشرفت ملل غرب را به خوبی درک کرده بود، اصلاحات ایران را به شیوه‌ای اروپایی شروع کرد. در حقیقت امیرکبیر گام اول تجدد و اصلاح را به درستی برداشت و نام خود را به عنوان اصلاح گر بزرگ در صفحات تاریخ این سرزمین ثبت کرد. این شخصیت تحول خواه در مدت صدارتش ریشه درخت مشروطه را دواند و در دوران پر فراز و نشیب اصلاحات در جامعه سنتی ایران عصر قاجار توانست مدرسه دارالفنون را به شیوه مدارس نوین تاسیس کند که آموزش مدرن را جایگزین آموزش سنتی می‌کرد و برای نیل به اهداف خود که ایرانی مدرن و پیشرفته بود، دانشجویانی را به اروپا فرستاد تا بنیان طبقه نو و جدیدی را در ایران بگذارد که لازمه پیشرفت و توسعه می‌باشد، امیر کبیر به این اصل مهم پی برده بود که آگاهی عمومی مهم تر و ارجح بر تغییرات در ساختار سیاسی حکومت ایران است، چرا که این آگاهی عمومی است که به اصلاح ساختار سیاسی می‌انجامد و تنها از قدرت مردم بر می‌آید که حکومت را وادار به ترمیم و اصلاح کند. در راستای همین دیدگاه بنای مشروطه بر ستون‌های استواری که امیر کبیر به پا کرده بود شکل گرفت و مشروطه خواهان بر دوش‌های پر توان امیر ایستادند.

از دیگر دستاورد‌های مهم امیر کبیر تاسیس روزنامه هفتگی به نام «وقایع اتفاقیه» بود که در راستای آگاه کردن مردم نسبت به اخبار و حوادث کشور و جهان شکل می‌گرفت و تا هنگام صدور فرمان مشروطیت به نام‌های مختلف در تهران به چاپ رسید.

اگر بخواهیم تحلیلی از تاثیرات فعالیت‌های امیر کبیر در ایران دوره قاجار داشته باشیم و منصفانه در این باره به قضاوت بنشینیم به این نتیجه خواهیم رسید که کار این مرد تاریخ ساز در واقع انقلاب فرهنگی و نیز مهیا کردن جامعه برای ورود به دنیای مدرن بوده است. حال اگر امیر کبیر با دسیسه برخی سیاستمداران و دستور ناصرالدین شاه کشته نمی‌شد، شاید وضعیت ایران کنونی از کشور ژاپن بهتر می‌بود. چرا که ژاپنی‌ها اقدامی‌شبیه کار امیر کبیر را ۱۴ سال بعد یعنی در سال ۱۸۶۸، در زمان امپراطوری موتوسوهیتو به اتفاق صدر اعظمش هیروبومی ایتو انجام دادند و دست عوامل نفوذی سنت گرا، مرتجع و فاسد را از دربار ژاپن کوتاه کردند. از سال ۱۸۶۸ تا ۱۸۸۹ یعنی به مدت ۲۱ سال، آنها با ساختن دارالفنون‌هایی شبیه ایران و فرستادن محصل به خارج و استخدام اساتید خارجی، ژاپن را به قول آلبر ماله - مورخ فرانسوی- به مدت ۶۰۰ سال جلو بردند.

ژاپن در اثر این دگرگونی بزرگ فرهنگی که در تاریخ ژاپن به «انقلاب میجی» (نهضت صلح روشن) معروف شده است، در ردیف قدرت‌های اروپایی قرار گرفت.

به هر حال باید این واقعیت را پذیرفت که دوران صدارت امیر کبیر که می‌رفت ایران، به سوی دیگری از آنچه برایش مقدر شده بود برود، جایگاهی خاصی در تاریخ سیاسی کشور ما دارد. ولی افسوس که این دوران فقط ۳ سال و۲ ماه و چند روز طول کشید و ناصرالدین شاه تحت تأثیر عوامل مختلف به خصوص مادرش مهد علیا، نه تنها به عزل امیر کبیر از صدارت فرمان داد بلکه به فاصله کوتاهی از عزل یعنی یکماه و بیست روز بعد دستور داد او را در حمام فین کاشان از پای در آوردند.

اگر امیرکبیر زنده می‌ماند، به طور حتم با اقدامات تدریجی و اصلاحی فزاینده، پادشاه قاجار را از اریکه دیکتاتوری که آفت هر جامعه و علت اصلی عقب ماندگی در هر جامعه ای می‌باشد، به یک مقام تشریفاتی مبدل می‌ساخت و بدون خونریزی فرمان تشکیل مجلس را می‌داد و می‌توانست قانون اساسی و مشروطیت را برای جامعه ایرانی به ارمغان آورد.

🎯کانال دانش سیاست👇👇👇
@policypaper