پاسارگاد کجاست؟.. افشین یزدانی، باستان‌شناس

پاسارگاد کجاست؟

افشین یزدانی، باستان‌شناس

پاسارگاد به عنوان نخستین پایتخت شاهنشاهی هخامنشیان، ساخته شده به دستور کوروش بزرگ (530-559 پیش از میلاد) و محل آرامگاه ابدی وی در دشت سرسبز مرغاب در فاصلۀ مستقیم40 کیلومتری شمال خاوری تخت جمشید و در بلندی 1900 متری از سطح دریا قرار گرفته است.
براساس نظر تاریخ‌نگاران کلاسیک مانند استرابو «کوروش پاسارگاد را به جهت آن که محل پیروزی وی بر آستیاگ آخرین شاه ماد بود بسیار محترم می¬شمرد و به همین منظور برای چنین بزرگداشتی که شاهنشاهی آسیا را به وی هدیه نموده بود دستور به ساخت کاخ هایی در آن محل داد».
نام «پاسارگاد» که توسط مورخان کهن به عنوان پایتخت کوروش بزرگ به ما رسیده دست کم از پایان سدۀ چهارم پیش از میلاد در زبان یونانی به همین شکل خوانده می‌شده است. این نام به شکل جالبی با نام عیلامی پایتخت کوروش «بَترَکَتَش» که در گل نوشته های باروی تخت جمشید حفظ شده است شباهت دارد. اگرچه نام پارسی باستان به دست ما نرسیده است پژوهشگران براساس شباهت نام های عیلامی و یونانی با یکدیگر و با نام پارسی باستان «پاتراگادا» یا «پاسراگادا» به معنای «خانه و مکان امن» که با توجه به نوشته های عیلامی باروی تخت جمشید مبنی بر وجود یک خزانه و گنجینه شاهی بخوبی تقویت و پشتیبانی می شود برای پایتخت کوروش پیشنهاد کرده اند.
پاسارگاد پایتخت کوروش بزرگ در زمان آبادانی را باید مجموعه‌ای از کوشک‌ها و کاخ‌های شاهوار باشکوه تصور نمود که توسط معماران و هنرمندانی از سرتاسر شاهنشاهی هخامنشی ساخته شده بود. امروزه تنها بخش های کمی از اجزای سنگی این عمارتهای شاهی برجای مانده است. در بر پا داشتن این قسمتهای سنگی، سهم معماران ایونی (یوناینان ساکن کرانه های دریای اژه در آسیای کوچک) بیش از همه بود اگرچه شواهد مستقیمی از هنر سرزمین های مناطق غربی شاهنشاهی مانند سوریه، مصر و آشور (تمدنی اثرگذار که مرکز آن در کردستان عراق امروزی و منطقه موصل بوده است) بخوبی نشان از تآثیر پذیری هنری از آن تمدن ها نیز را دارد. این کوشکها و کاخهای شاهی درون باغی بزرگ قرار داشت که آبنماهایی زیبا آب را در آن به گردش در می¬آورد و توسط تاریخنگاران پردیس یا پارک شاهی نامیده شده است.
نقشه کلی کاخ‌های پاسارگاد شامل یک تالار ستوندار مرکزی با ایوان‌هایی در چهار سمت بود. این سبک معماری نوآوری مهمی در سنت دیرپای معماری خاورنزدیک به ‌شمار می‌آمد که تنها یک ضلع به عنوان نقطه محوری و اصلی در نظر گرفته می‌شد.
پس از درگذشت کوروش در سال 530 پیش از میلاد و با شروع به ساخت مجموعه کاخ ها و بناهای تخت جمشید در حدود اندکی بیش از یک دهه پس از آن توسط داریوش بزرگ، پاسارگاد همواره و تا انتهای دوران هخامنشی به عنوان یادگار کوروش بزرگ محل تاجگذاری شاهان هخامنشی و دارای ارزش دودمانی و معنوی باقی ماند.

@politicalculture