تقابل سیاست‌های جهانی و نقش ایران در ثبات منطقه‌ای.. فرازچمنی

تقابل سیاست های جهانی و نقش ایران در ثبات منطقه ای

فرازچمنی

دو بحران یکی در شبه جزیره کره و حوزه اقیانوس آرام و دیگری در حوزه خاورمیانه که ناشی از تلاش قدرت های جهانی و منطقه ای برای توسعه قلمرو نفوذ است، دیگر مناطق حساس جهان چون اقیانوس هند و اروپا را نیز تحت تاثیر قرار داده است به گونه ای که جهان به یکباره با تهدیدهای امنیتی بزرگی مواجه شده است که راه آن در تفاهم و تعادلی است که باید در نهایت در نقطه ای به انجام برسد. البته بحران ناشی از تقابل کره شمالی با آمریکا ( و در واقع چین با آمریکا) با آرایش جنگی آمریکا در اقیانوس آرام یا همان حوزه مورد حساسیت چین و متقاعد کردن طرف مقابل به توان بالای پدافند ضد موشکی در کنار اعمال مجازات های تجاری علیه چین و مانور روابط با تایوان و تقویت سنگاپور در برابر هنگ کنگ و...... در نهایت، با نرمش طرف کره ای می رود که فیصله یابد. به عبارتی توازن در حوزه پاسیفیک ( اقیانوس آرام) در حال استقرار است و می تواند از نگرانی های تهدید امنیت منطقه ای بکاهد.

اما نگرانی ها در خاورمیانه همچنان باقی است. اینجا حوزه ای است که محل تفابل سیاست های روسی و غربی است. روسیه به دلیل نقاط حساس و آسیب پذیر ژئواستراتژیکی در پی آن است تا حوزه نفوذ شوروی سابق را احیا کند و ضمن عرض اندام در اروپای شرقی و بالتیک در پی آن است تا به نفوذ در ترکیه، خاورمیانه، قبرس و بالکان دست یابد بلکه به تفوق استراتژیک مورد نظر در برابر قدرت های اروپایی دست یابد، به علاوه روس ها تمایل دارند که از طریق ایران به منطقه استراتژیک اقیانوس هند نیز دست یابد. بی دلیل نیست که روس ها از پروژه منسوخ کانال آبی دریای کاسپین به دریای عمان استقبال می کند. همه این مناطق یاد شده به طور طبیعی حوزه های حساسی برای غرب یعنی آمریکا و اروپاست و بخصوص از نفوذ روسیه در حوزه های خاورمیانه ای منتهی به دریای مدیترانه ( سوریه و لبنان)، ترکیه-بالکان و ایران ممانعت نمایند. لذا از نقطه نظر روسیه که دقیقا" از استراتژی تهاجمی تبعیت می کند، مناقشه خاورمیانه در سوریه تا زمان به رسمیت شناختن ملاحظات طرف روسی مبنی بر حضور نظامی-سیاسی ادامه خواهد یافت. اما در مقابل غرب استراتژی توازن قدرت در این مناطق، چه در سوریه و چه در اقیانوس هند را در پیش گرفته است. تلاش آمریکا و سایر دولت های غربی بر این است که منازعه خاورمیانه محدود شود و شدت درگیری ها در درجه نخست منجر به گسترش دامنه آن تا اروپا و مدیترانه نگردد و دوم از کاربرد تسلیحاتی که موازنه جنگ را بر هم می زند ( مانند تسلیحات شیمیایی) جلوگیری به عمل آید. بنابراین، تداوم حضور روس ها، تداوم حضور نظامی غرب را در پی خواهد داشت و طبیعی است که حکومت متمایل به غرب در سوریه ای که همواره متحد شوروی سابق و روسیه کنونی بوده است قابل تحمل نخواهد بود. این بحران نیاز به یک مدل خاص تعامل و دیپلماسی برای رسیدن به تفاهم دارد.

آنچه به نظر می رسد، نقش ایران در ایجاد ثبات و توازن منطقه ای بسیار مهم است. ایران هم قدرت صاحب نفوذی در خاورمیانه است و هم در حاشیه اقیانوس هند قرار دارد. ایران دارای ظرفیت ها و ذخایر غنی از معادن مختلف و ذخایر طبیعی نفت و گاز است به طوری که می تواند به تنهایی نیازهای انرژی جهانی را نیز برآورده سازد. از این حیث رقیب بزرگی برای روسیه برای حضور در بازار اروپاست، ایران نقطه استراتژیکی است که می تواند نفوذ چین به سوی غرب و روسیه به سوی خاورمیانه و اقیانوس هند را سد نماید و در مقابل از ایجاد حلقه محاصره غرب پیرامون چین و روسیه جلوگیری نماید. شکی نیست که ایران باید بر اساس این مزیت، دیپلماسی خود را برای برقراری صلح و ثبات در منطقه فعال نماید. در چنین شرایطی اتحاد ایران با هر یک از قدرت های جهانی می تواند به بحران و حتی جنگ در خاورمیانه بیانجامد و در مقابل روابط دوستانه بر پایه منافع ملی به حفظ ثبات، امنیت و رونق اقتصادی منطقه منجر خواهد شد. سیاست خارجی تابعی از شرایط حاکم بر سیاست جهانی است که پیشبرد آن با درک از نیت ها و سیاست های در تقابل قدرت ها و آگاهی از قدرت و ظرفیت های واقعی خویش است که بر پرهیز از مناقشه و به حداکثر رساندن صلح و ثبات متمرکز است و از امکان تفوق و سلطه هر یک از قدرت های بزرگ خواهد کاست.

۲۹ فروردین ۱۳۹۷

@politicalculture