📌ژئوپلیتیک انسان‌گرا؛ نسخه‌ای برای کاهش بحران‌های خاورمیانه

📌ژئوپلیتیک انسان‌گرا؛ نسخه‌ای برای کاهش بحران‌های خاورمیانه

📝منبع: خبرگزاری جمهوری اسلامی/نوشته سعید صادقلو دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک دانشگاه تربیت مدرس

👈ریشه اصلی بحران ها و تنش های سیاسی و امنیتی در منطقه خاورمیانه چیست و چگونه می توان بر این وضعیت شکننده و پرتنش غلبه کرد؟ چه نسخه شفابخشی برای غلبه بر بیماری مزمن خاورمیانه می توان تجویز کرد؟
موقعیت خاص جغرافیایی منطقه خاورمیانه در تاریخ‌سازی و روند تحولات آن تاثیرگذار بوده است. منطقه‌ای که از نظر جغرافیایی برای قلمروخواهان، حیاتی و مهم باشد، چشم طمع روی آن زیاد است. به عنوان مثال اگر این منطقه در اقلیم سرد و سخت سیبری قرار داشت، قلمروخواهان جهانی، حساسیت کمتری نسبت به آن داشتند.
غرب آسیا به علت اهمیت جغرافیایی‌‌اش همواره هدف مداخله قدرت های فرامنطقه ای بوده است. یک دلیل آن است که این منطقه دروازه ورود جهان شرق به غرب است. دلیل دیگر واقع شدن در قلب انرژی جهان است. بیش از 80 درصد منابع هیدروکربونی جهان اینجاست. نفت، خون اقتصاد جهان است و از آنجایی که 'مطلوب' همیشه 'محدود' است، رقابت برای به دست آوردن مطلوب ها نیز بسیار زیاد است.
قدرت‌های جهانی به همین دلیل است که در اتاق های فکر خود و در پشت پرده، ایجاد آشوب و بحران در این منطقه را استراتژی اصلی خود برای استثمار منابع خدادادی آن تعریف می‌کنند. هر چند که ممکن است تاکتیک‌های متفاوتی برای ماهی گرفتن از این آب گل‌آلود داشته باشند. بحران در خاورمیانه، سویه ای ژئوپلیتیکی دارد. این بحران ژئوپلیتیکی ناشی از قرار داشتن وضعیت کل جهان در حالت گذار ژئوپلیتیکی است. در دوران گذار، جهان از نظر نظم و امنیت ناپایدار و شکننده است.بحران ژئوپلیتیکی یعنی منازعه و کشمکش کشورها و بازیگران سیاسی بر سر کنترل و تصرف ارزش و عامل جغرافیایی. یکی از ویژگی بحران‌های ژئوپلیتیکی، پایداری و تداوم نسبی آنهاست که به سادگی قابل حل و فصل نیست. اختلاف های موجود در برخی از کشورهای منطقه، ریشه ای مذهبی و فرهنگی دارد. برخی از گروه های فکری، مذهبی و ایدئولوژیک در بعضی از کشورهای منطقه در انزوا قرار دارند و همین امر باعث ایجاد کینه در میان آنها می شود.
از طرف دیگر قدرت‌های جهانی نیز در پشت پرده، برای بهره‌برداری از منافع اقتصادی و سیاسی خود نمک به این زخم می‌پاشند و باعث ایجاد بحرانی می شوند که حل آن دشوار خواهد بود. تنها راه برون رفت از این درگیری‌ها و تنش ها، توجه به ژئوپلیتیک انسان‌گرا است.
ژئوپلیتیک انسان‌گرا یعنی این که منزلت همه گروه‌ها و اجزای یک ملت مورد توجه قرار گیرد و همه فرصت حضور در قدرت را داشته باشند. در این وضعیت، شهروندی درجه یک و دو وجود ندارد.
اگر ما کشور را به عنوان یک شرکت سهامی در نظر بگیریم، دیگر هر شهروندی خود را سهام دار این شرکت می‌داند و به شرایط کشور، توسعه و آینده آن حساسیت نشان خواهد داد. در چنین وضعیتی، احساس تعهد و تعلق به کشور در میان شهروندان بیشتر خواهد بود.
تا زمانی که برخی دولت‌های منطقه به حقوق ذاتی و زیستی تک تک اعضای ملت خود توجه نکنند این درگیری‌ها و کینه‌ها ادامه خواهد داشت. البته ترمیم روند موجود زمان‌بر و طولانی خواهد بود. به عنوان مثال تا زمانی که برخی دولت های منطقه به حقوق اقلیت های قومی و مذهبی بی توجه باشند و آنها را در فرایند اداره امور سهیم نکنند، این گروه ها به چنین وضعیتی معترض خواهند بود و این روند در طولانی مدت تبدیل به کینه می‌شود.
کشورهای منطقه می‌توانند از الگوی کاملی که در زمینه ژئوپلیتیک انسان‌گرا در منطقه است استفاده کنند و از این الگو بیاموزند. جمهوری اسلامی ایران می‌تواند برای کشورهای منطقه در این زمینه الهام بخش و الگو باشد. قاطبه شهروندان ایران فارغ از تفاوت‌های قومی، مذهبی و زبانی، در اداره کشور سهیم هستند و خود را جزئی از کل می‌دانند. در ژئوپلیتیک انسان‌گرا، فلسفه‌حکومت، مردم‌ و ‌شهروندان هستند. بنابراین حاکم و حکومت مولود مردم و شهروندان است و مردم، زیربنا و حاکم و حکومت نیز روبنا هستند. حکومت و حاکم به نیابت از مردم و شهروندان، خدمات مورد نیاز یک زندگی بهینه را برای آنان فراهم می‌کند، امور عمومی شهروندان را در فضای جغرافیایی زیستگاه آنها اداره می‌کند و روابط صلح‌آمیز و هم‌زیستی مسالمت‌آمیز بین آنان و ملت‌ها و شهروندان سایر کشورها و فضاهای جغرافیایی برقرار می‌کند. در این وضعیت، قومیت، مذهب و زبان عامل کنارگذاشته شدن افراد از روند اداره امور نیست. آنچه بیان شد، نمونه‌ای از ژئوپلیتیک انسان‌گراست؛ یعنی اداره سرزمین از طرف حکومتی که آحاد ملت را نمایندگی می کند. به همین دلیل است که ایران در منطقه بحران‌زده خاورمیانه، لنگرگاه ثبات و سرچشمه امنیت می‌شود.
https://telegram.me/politickaraj