مرجع محتوای تخصصی مطالعات اجتماعی دین: نشستها، همایش ها، پایان نامه ها، معرفی کتاب، مقالات، پژوهشها و یادداشتهای تحلیلی. اطلاع رسانی، تبادل و دریافت مطلب: مریم محمدی اکمل @maryam_mohamadiakmal
🔷 مناظره علیرضا شجاعی زند و حسن محدثی-۲ در موضوع پیادهروی اربعین
🔷 مناظره علیرضا شجاعی زند و حسن محدثی-۲ در موضوع پیادهروی اربعین
🔹 محدثی: اگر بخواهیم از ریشههای این مناسک دینی صحبت کنیم باید در دو جا آنها را جستجو کنیم. یکی در اسطورهها و دیگری در تاریخ، به لحاظ اسطورهای شیعیان به کهنالگویی از پیادهروی معتقد هستند که برمیگردد به شخصیت صحابی پیامبر جابر عبدالله انصاری که گفته شده در نخستین اربعین از نجف تا کربلا را پیادهروی کرده است. همچنین گفته شده که حضرت زینب و همراهانشان هم این مسیر را پیادهروی کرده است و به قولی گفته شده که این دو نفر به هم میرسند.
🔹بنابراین، به لحاظ اسطورهای به این معنا که یکی از عناصر اسطوره وجود کهنالگویی است که آدمی باید از آن پیروی و همراهی بکند، آنچه او انجام داده است به این اعتبار میتوانیم بگوییم که یک کهنالگوی شیعی داریم و شیعه امروزی با پیادهروی در این مسیر گویا دارد با حضرت زینب و جابر انصاری همراهی میکند و در آن کهنالگو شرکت میکند. در واقع، پیروی از یک نمونه آغازین یکی از عناصر اساسی تفکر اسطورهای است. ما این تفکر اسطورهای را بهعنوان ریشه اسطورهای مناسک اربعین در اینجا شاهد هستیم.
🔹اما به لحاظ تاریخی موضوع محل مناقشه است. بعضیها معتقدند که امامان معصوم به پیادهروی دعوت کردهاند و بعضیها آن را منسوب به قولی از امام صادق میکنند که ایشان این پیادهروی را توصیه کرده و گفته است که ثواب دارد. اما اگر باز دقیقتر بخواهیم صحبت کنیم به نظرمیرسد که این یک سنت عراقی بوده است و سابقه در گذشته دارد و گویا برخی از عالمان دینی شیعی در دورههای مختلف (که از عصر قاجار تا به امروز روایت شده است) در این پیادهرویها شرکت میکردهاند.
🔹بنابراین، روایتشده است که این بزرگان شیعی و علمای دین مانند میرزای شیرازی و آخوند خراسانی هم در این پیادهروی شرکت میکردند و افرادی را که پیادهروی میکردند را همراهی میکردهاند. لذا به نظر میرسد پیادهروی اربعین یک سنت عربی بوده است. درگذشته نزدیکتر، یعنی زمان صدام حسین، گویا این پیادهروی وجود داشته است. اما به دلیل برخورد شدید او و حتی کشتن برخی از افرادی که در این پیادهروی شرکت میکردند (چراکه در بررسیهای میدانی که داشتیم برخی از مصاحبهشوندگان میگفتند که گروهی را صدام حسین کشته و در گورهایی دست جمعی دفن کرده و بعدها بعد از سقوط او آیتالله سیستانی فتوا داده است که آنها را بیرون بیاورند و دفن کنند) انجام پیادهروی اربعین در آن زمان متوقّف شده است.
🔹بههرحال میدانیم که صدام حسین برخورد شدیدی داشته است و این کار را ممنوع کرده است. با اینحال گویا مردم عراقی در همان زمان نیز از مسیرهای مخفی و پنهانی این کار را انجام میدادند. من وقتی بررسی میکردم دیدم که تصاویری هم از دستههای کوچک مردمی که در آن دوران پیادهروی میکردند وجود دارد. به نظرم اینها ریشههای تاریخی ماجراست. اما باید با دقت بیشتر مطالعه کرد و در این زمینه باید بیشتر به سراغ عراقیها برویم و این پدیده را بررسی کنیم.
🔹برخی حتی معتقد بودند که این پیادهروی بهنوعی معنای توبه هم داشته است؛ توبه از اینکه نیاکان ما امام را یاری نکردند و الآن ما شرکت میکنیم که گویا داریم توبه میکنیم و آن اشتباه تاریخی که نیاکان ما مرتکب شدهاند را جبران کنیم.
🔹بههرحال اینگونه ایدهها وجود دارد، اما هنوز نمیتوان با قاطعیت راجع به این امر سخن گفت. بنابراین، این سنتی عراقی بوده است. من این را هم اضافه کنم که ما در واقع وقتی در میدان ظاهر میشویم متوجه میشویم که یک فرهنگ عاشورایی بسیار نیرومند عراقی وجود دارد. در واقع، پیادهروی اربعین یکی از عناصر این فرهنگ عاشورایی عراقی است. البته اکنون شاید متفاوت شده و دولت ایران و عراق در این موضوع وارد شدهاند. در واقع، موضوع ابعاد بینالمللی هم پیداکرده است.
🔹 شجاعیزند: بهکار بردن تعابیری مثل اسطوره دربارة پدیدههایی مثل اربعین را بنده خیلی نمیپسندم؛ خصوصاً وقتی که معنای خاص آن مطمح نظر باشد. گاهی ما از اسطوره در یک معنای استعاری و برای بزرگداشت و اهمیتدادن به یک موضوع یا رخداد استفاده میکنیم، در این صورت شاید چندان محل ایراد نباشد؛ هر چند همان هم نادقیق است و در معرض بدفهمی. گاهی هم معنای خاص و مشخص آن را که در علوم انسانی مورد استعمال بوده را در نظر داریم؛ در این صورت باید نسبت به تطابق آن با پدیدة مورد بحث دقت و مراقبت بیشتری کرد.
ادامه این مناظره را در لینک زیر دنبال کنید:
https://www.mehrnews.com/news/4162148/
#گفتگوها
#حسن_محدثی
#علیرضا_شجاعی_زند
ما را به دوستان خود معرفی و مطالب مرتبط را برای ما ارسال کنید:
@religionandsociety