💠 منطق فیزیولوژیک و اجتماعی رفتار و شخصیت - ۱. ✍ مقصود فراستخواه.. [چکیده‌ی مقال]..۱

💠 منطق فیزیولوژیک و اجتماعی رفتار و شخصیت - ۱
✍ مقصود فراستخواه

[چکیده ی مقال]

۱. این گفتار، درباره ی خود-شناسی و خود-سازی، و کشف قوه ها و استعدادهای خویشتن، و پرورش آنهاست. ابتدا به آرزوی دیرینه ی بشر در این خصوص اشاره شده است؛ از پند سقراط تا آموزه های اسلامی، از بودا و عطار و مولانا و کانت و اقبال، تا نیما و الکسیس کارل.

نظریه-پردازان روان-شناسی کمال و نیز مشتاقان جدید فرا-روان-شناسی، همه به گونه ای تاکید می کنند که ما انسانها موجوداتی فروزانیم، ادراکیم، آگاهی هستیم. شیء نیستیم. استعدادها و قابلیتهای سرشار و کرانه-ناپیدایی در ما هست و بار تن، کشیدن ما را نمی سزد. چرا جوانه نزنیم، سبز نشویم، نروییم و نشکفیم. هیچ چیز و هیچ موقعیت بیرونی[ای] ما را از خود-شناسی و خود-سازی و خود-شکوفایی، بی نیاز نمی کند. در این آموزه های بلند و بالا، انسان چیزی بیش از یک عضو خوشبخت خانواده، یک شهروند تندرست و مرفه و خوب و آداب-دان، یک معتقد و متشرع عامل به ظاهر احکام، یک کارمند نمونه، یک عضو فعال حزبی، یک سیاستمدار موفق و امثال اینهاست. حامیان جنبش استعداد بشری، ظرفیت آدمی را فراتر از بهنجاری و زندگی روزمره دانسته اند. به نظر آنان، امکان دارد تمام جهات عادی زندگی، رضایت-بخش باشد؛ اما پوچی ملال-انگیزی احساس شود. به تعبیر آلپورت، شخصیت بالغ سالم، از روزمرگی فراتر رفته و تنش و پویایی و اعتلا می جوید. مزلو از مدلهای متوسط زندگی فراتر رفته و الگوهایی از شخصیتهای شکوفان و اوج-یافته را به دید-رس می آورد. به نظر او، در فرایند شکوفایی، انسان از کلیشه ها و قالبها وا می رهد، خود را می پذیرد، برای خویشتن زندگی می کند، خود تصمیم می گیرد، به رضایت می رسد، دیگران را نیز با همه ی طبیعت بشریشان می پذیرد، سازگار می شود، عملکرد طبیعت را نیز قبول می کند، از تقدس کاذب و تکلف می گریزد، زیبایی چیزها را به فراموشی نمی سپارد، ضدها را با هم آشتی می دهد و... . به هر صورت، آرزویی از دیرباز وجود داشته که انسانیت ما باید بسیار عظیم و پهناور باشد و آدمی همواره باید از وضع موجود گلایه کند و در جهت فعلیت و شکوفایی بیشتر بکوشد.

۲. در ادامه ی مقاله گوشزد شده که ممکن است چنین کمال-گراییها، حالتی اتوپیایی و دور از واقع به خود بگیرد. درست است که انسان می خواهد میل و امید بهبود بخشیدن به طبیعت و زندگی خویش، و عشق و شور حیاتی را از دست ندهد و پیوسته به خود و دیگران تلقین می کند که زندگی، زیبا و متعالی است، اما نباید واقعیتها را نیز از نظر دور بدارد. کمال-پذیری مردمان، هم نسبی و تدریجی است، و هم متفاوت و گونه-گون. تفاوتهای فردی، واقعیتی انکار-ناکردنی است. کمال هر کس با کمال دیگران فرق می کند. زندگی، سفری است که هر کس خود می رود. به جای کمال آرمانی و کمال کلی انسانی، قدری نیز باید به کمال واقعی و متحصل هر کس توجه کرد. خود-شکوفایی، امری است نسبی، که در همین عالم و توسط همین آدمهای سر به سر خطا و کاستی به، صورت متفاوت، ظهور می یابد. هر کس باید تا می تواند همت کند و خود را بالا بکشد؛ ولی نه با تعریفهای انتزاعی و آرمانی از کمال. زیرا در این صورت، کار به خود-آزاری و تکلف و تظاهر و لاف و گزاف می انجامد. ضمنا شایسته نیست فانوس به دست، گرد شهر بگردیم و همه را «دیو و دد» پنداریم «انسانی آرزو کنیم» که یافته نمی شود و یا به این نتیجه برسیم که «عالمی دیگر بباید ساخت وز نو آدمی». تاریخ را ما از نو آغاز نمی کنیم. تاریخ، کم و بیش، همان است که تا کنون بوده است. پس راه بهبود و کمال خویش را نیز "نه در عالم مُثل"، بلکه در همین عالم خاکی، و به صورتی واقع-بینانه بپیماییم.

۳. خودسازی، منطق به شدت مادی و فیزیولوژیک دارد. معرفت نفس، نیازمند روشهای علمی، تجربی و جزئی-نگرانه است و از این طریق، فنرهای اصلی رفتار و شخصیت آدمی، و انگیزه ها و نیازهای او، به دقت تجزیه و تحلیل می شود و معلوم می گردد که با چه مکانیسمها، و در چه حدی، می تواند تصمیم بگیرد، اراده بورزد و این کند یا آن کند. در این خصوص، به برخی آزمایشهای روان-شناسان اشاره شده است. تصمیم، در جایی رخ می دهد که میزانی از والانس در میان نیروهای اصلی شخصیت (انگیزه ها و نیازها) برقرار شود. در همین رابطه، از نیازهای تو-بر-توی آدمی و مراتب آن سخن رفته است و ضمن بر-شماری نیازهای متعدد مادی، عاطفی، اجتماعی و... یکی از آنها، یعنی نیاز به اکتشاف و دانستن، قدری توضیح داده شده است.

[دین_و_جامعه، شرکت سهامی انتشار، چاپ اول، ۱۳۷۷، گفتار یکم]


#یادداشتها
#معرفی_کتاب
برای پیگیری سایر مطالب مرتبط به کانال دین و جامعه بپیوندید:
@religionandsociety