🔹🔷 انتخابات به مثابه «رسانه» 🔷🔹.. ✍ مهران صولتی.. 🌱انتخابات ریاست جمهوری دوازدهم به پایان رسید

🔹🔷 انتخابات به مثابه " رسانه " 🔷🔹

✍ مهران صولتی

🌱انتخابات ریاست جمهوری دوازدهم به پایان رسید. آنچه این انتخابات را از دوره های پیشین متمایز می ساخت همانا نقش پررنگ رسانه های غیر رسمی بود که عمدتا در قالب شبکه های اجتماعی متجلی شده بودند. رسانه هایی که به دلیل رشد تکنولوژی اطلاعات و عمدتا فراگیری اپلیکیشن های تلفن های هوشمند در ایران از وجوه متفاوت و برجسته ای برخوردار شده بودند.در همین زمینه شبکه های اجتماعی در انتخابات ریاست جمهوری امسال به منازعه ای گفتمانی میان گرایش های حاضر و غایب در عرصه این انتخابات تبدیل و توانستند حجم عظیمی از داده ها و تحلیل های سیاسی -اجتماعی را در این زمینه منتشر نمایند. روشن است که در ماه های اخیر تحلیل های تجربی و غیرتجربی زیادی در مورد تاثیر این شبکه ها بر روی جهت گیری سیاسی شهروندان در انتخابات و نتیجه حاصل از آن منتشر و به رویت همگان رسیده است. نتایجی که این یادداشت متکفل برشمردن و تکرار آنها نیست بلکه بنا دارد تا با معرفی " انتخابات به مثابه رسانه"، از کارکردهای مختلف آن در ایران سخن به میان آورد.

۱- کارکرد مشروعیت بخش انتخابات : در روزگار کنونی که دموکراسی به ارزشی جهانشمول تبدیل شده است کمترین کشوری را می توان یافت که بتواند صریحا خود را مخالف دموکراسی معرفی کند. از همین رو است که حتی اندک دیکتاتورهای بجا مانده هم می کوشند تا از نوعی" نمایش دموکراسی" به وسیله برگزاری صوری انتخابات بهره برند. انتخاباتی که اگر چه از منظر استانداردهای بین المللی همچون فرآیندهای ثبت نام، تایید صلاحیت و برگزاری، معیوب و پراشکال است ولی جلوه ای از حضور و مشارکت مردمی محسوب می شود. در ایران بعد از انقلاب هم انتخابات به مثابه لولایی میان دو رکن جمهوریت و اسلامیت نظام جمهوری اسلامی عمل کرده و کوشیده است تا نمادی از آمیزش سنت و مدرنیته در ایران بنظر رسد. لذا نظم سیاسی در ایران به کارکرد مشروعیت بخش انتخابات بیش از سایر کارکردها نظر دارد. در حقیقت انتخابات به مثابه رسانه ای رسمی برای تثبیت و افزایش مشروعیت نظام به شمار می رود. رسانه ای که توانسته در چهار دهه گذشته مشارکت قابل قبول مردمی را حول خود پدید آورده و جمهوری اسلامی را به عنوان نظامی مردمی معرفی نماید.

۲- کارکرد آگاهی بخش انتخابات : رسانه ها از عوامل مهم آگاهی بخشی جامعه محسوب می شوند. ابزارهایی که قادرند هم حاکمان را از واقعیت های موجود در بطن جامعه مطلع نمایند و هم مردم و مخاطبان خود را از مصایق و تنگناهای موجود در مسیر حکومت ورزی آگاه کنند. در همین راستا می توان از کارکرد دوگانه انتخابات به مثابه رسانه در ایران نیز سخن گفت. یعنی در فقدان ابزارهای معمول برای نظر سنجی شفاف از تحولات رخ داده در لایه های زیرین جامعه، انتخابات می تواند ابزاری مناسب برای شناخت حکومت از آنچه در زیر پوست اجتماع رخ می دهد به دست دهد. انتخابات آیینه است که حاکمان می توانند خود را در آن ببینند و کژی ها و ناراستی های خود را مشاهده کنند. از همین رو است که پیام انتخابات اهمیتی زایدالوصف می یابد و شایسته است که توسط نظام سیاسی دریافت شود. از سوی دیگر انتخابات به مثابه رسانه ای است که آگاهی های سیاسی مردم را نسبت به پشت پرده های حکومت ورزی افزایش می دهد. شاید بتوان برگزاری مناظره های انتخاباتی را نقطه عطف این کارکرد تلقی کرد. نامزدهای معتمد جمهوری اسلامی گرد هم می آیند و صریح و عریان نسبت به نقصان های مدیریت چهل ساله حکومت و نقش خود در آن به تنویر افکار عمومی می اگر چه صحت و سقم چنین مدعیاتی کاملا قابل اثبات نبوده و بعضا با سیاه نمایی هایی هم همراه می شود ولی کارکرد آگاهی بخش آن در شفافیت بخشیدن به عرصه سیاست در ایران بی بدیل و کم نظیر می باشد.

۳- کارکرد رهایی بخش انتخابات : اگر چه در مورد کارکرد آگاهی بخش رسانه ها نوعی وفاق وجود دارد ولی در مورد کارکرد رهایی بخش رسانه ها مناقشات زیادی وجود دارد. آموزه های انتقادی مکتب فرانکفورت در طرد و لعن رسانه های توده ای زرادخانه عظیمی از نگاه موشکافانه و توام با بدبینی را در اختیار جهان در میانه قرن بیستم نهاد. روشنفکران متعلق به این نحله آشکارا بر نقش تحمیق کننده رسانه های جمعی تاکید و همگان را به تحریم یا هوشیاری در برابر آنها فراخواندند. اما در ایران امروز رسانه های غیر رسمی و شبکه های اجتماعی از کارکردی رهایی بخش برخوردار شده اند. رسانه هایی که قادرند با قراردادن شهروندان در مقابل پرسشی به نام شرکت یا عدم شرکت در انتخابات؟! نوعی کنش مختارانه و آزادانه را تبلیغ نمایند. از همین منظر انتخابات در ایران هم کارکردی رهایی بخش دارد. برخی انتخابات را صرفا نمایشی از دموکراسی تلقی و از شرکت در آن اجتناب می کنند در حالی که برخی دیگر شرکت در انتخابات را ابزاری برای رهایی از وضع" بدتر "و دستیابی به موقعیت" بد " ارزیابی می کنند.