هرکه ناموخت | از گذشتِ روزگار | نیز ناموزد | زِهیچ آموزگار
مقاله تند سید محمد خاتمی علیه مهندس بازرگان! / جعفر شیرعلی نیا
مقاله تند سید محمد خاتمی علیه مهندس بازرگان!/ جعفر شیرعلی نیا
سیاستمداران ایرانی چگونه «نظر مردم» را تشخیص میدهند؟
«ظهر مهندس [مهدی] بازرگان و دکتر [ابراهیم] یزدی آمدند و از فشار حزبالله بر آنها گله داشتند و چارهجویی میکردند. گفتم مردم شما را همکار بنیصدر و منافقین میدانند و طبعًا عکسالعمل نشان میدهند. شما اگر به راستی جمهوری اسلامی را قبول دارید و آنها را قبول ندارید، موضعگیری کنید والا کاری نمیتوانیم بکنیم. به آنها گفتم که رفتارتان جوری است که اگر بنیصدر به فرض محال برگشت، بتوانید با او کارکنید؛ اشتباه میکنید.» این بخشی از یادداشت روزانه هاشمی رفسنجانی در ۲۱ اردیبهشت ۱۳۶۱ است. هاشمی نوشته که مردم مهندس بازرگان را همکار بنیصدر و منافقین میدانند. بهراستی سیاستمداران نظر مردم را چگونه تشخیص میدهند؟
مهندس بازرگان در سختترین شرایط نخستوزیر دولت موقت شد. امور کشوری را به دست گرفت که سامانی نداشت اما توقعات در اوج بود. منتقدان و مخالفان مهندس بازرگان نیز طیفهای متنوع سیاسی بودند. از بنیصدر گرفته تا سران روحانی حزب جمهوری تا مجاهدین خلق تا جوانان معروف به انقلابی و خط امام. انتقادهای آیتالله خمینی نیز هر ازگاه دولت را در شرایط بسیار سختی قرار میداد. مخالفت با تصویب ولایت فقیه در قانون اساسی مهندس بازرگان را در شرایط سختتری نیز قرار داد.
آبان ۱۳۵۸ مهندس بازرگان در الجزیره با برژینسکی دیدار کرد. افشای این دیدار مهندس و دولتش را در شرایط سختی قرار داد. چند روز پس از این دیدار دانشجویان خط امام سفارت آمریکا را گرفتند. مهندس بازرگان و دولتش مخالف بودند. دولتی که پیش از آن نیز چندبار استعفا داده بود دوباره استعفا داد و با پذیرش امام دولت موقت به پایان کارش رسید.
مدتی پس از این استعفا، دانشجویان خط امام با اسنادی که از سفارت آمریکا به دست آورده بودند افشاگریهایی را آغاز کردند که یکی از پرسروصداترینهایش علیه عباس امیرانتظام سخنگوی دولت موقت و یار نزدیک مهندس بازرگان بود که به جرم جاسوسی محاکمه و به اعدام محکوم شد. مهندس بازرگان تمام قد از او حمایت کرد. گویا با تلاشهای مهندس حکم اعدام امیرانتظام به حبس ابد تبدیل شد. به نظر میرسد آن زمان بسیاری از گروههای سیاسی مخالف مهندس بازرگان اکثریت مردم را در مخالفت با بازرگان با خود همنظر میدانستند. اسفند ۱۳۵۸ که چندماهی بیشتر از استعفا و فشار سیاسی بر مهندس بازرگان نگذشته بود اولین انتخابات مجلس پس از انقلاب برگزار شد و مهندس بازرگان در شهر تهران نامزد انتخابات بود. بازرگان با بیش از یک میلیون و چهارصدهزار رای به عنوان نفر سوم پس از فخرالدین حجازی و حسن حبیبی به مجلس راه یافت.
آیا میتوان نظر سیاسیون و گروههایی که خود را نماینده مردم معرفی میکنند را لزوما با نظر مردم یکسان فرض کرد؟ مهندس بازرگان و دوستانش در نهضت آزادی پس از التهابات سال ۶۰ در شرایط سختتری قرار گرفتند و گاه سخنان بازرگان در مجلس اول به تشنجی سخت ميانجامید از جمله در ۱۵ مهر ۱۳۶۰.
در روزهای بعد یکی از مسایل مجلس و مطبوعات اعتراض به سخنان بازرگان بود. یکی از مقالات تند علیه سخنان بازرگان را سید محمد خاتمی ۱۸ مهر۶۰ در كيهان نوشت و بهشدت به بازرگان تاخت که چرا برای تروریستهای وطنی دل میسوزاند و آنها را جوانان این مرز و بوم میداند و به آمريكايي ناميدن آنها اعتراض ميكند. خاتمی نوشت: «مراد از آمریکایی بودن نحوهای از دید و بینش است که بسادگی ابزار دست سیاستهای توسعهطلبانه آمریکا میشود و به خاطر برخورداری از همین دید و بینش، جریانی که شما در راس آن قرار دارید همواره از مواضع ضدآمریکایی جمهوری اسلامی البته با توجیهات گوناگون اظهار نارضایتی و حتی مخالفت قولی و عملی کرده است و چه نقصی در کار شما است که فردی چون امیرانتظام جاسوس و مزدور آمریکا تا سطح معاونت نخستوزیر و سخنگوی دولت موقت بالا میآید؛ لابد امیرانتظام هم آمریکایی نیست والا کسی نمیگوید که شخص شما با آمریکا سر و سري داريد.» مهندس بازرگان دوباره در شرایط سختی قرار گرفته بود. او در انتخابات مجلس دوم در سال ۱۳۶۳ حضور پیدا نکرد و هنگامیکه در سال ۱۳۶۴ در انتخابات ریاستجمهوری ثبتنام کرد توسط شورای نگهبان رد صلاحیت شد...
Channel | @iranoralhistory
Channel | @tarikhonline