السابقون السابقون اولئک المقربون. سوره واقعه (۵۶)
السابقون السابقون اولئک المقربون. سوره واقعه (۵۶)
نظرگاهی در جهان فکری اسلامی وجود دارد که تقریبن به تمام حوزههای فکری و اجتماعی و شخصی تسری یافته است. و آن این است که: نخستینها در هر امری صاحب فضلیت و اعتبار بیشتری هستند.
این حرف گردیده و در فارسی شکل عاشقانهای هم پیدا کرده است: اول آن کس که خریدار شدش من بودم. وحشی بافقی
پس گزارهای و حکمی در پس فکرهای ما هست که نخسین بودن بهخودی خود باعث حق داشتن میشود.
این تفکر چنان رسوخ کرده که در ریزترین مسائل شخصیمان نیز ورود کرده است.
میزان حال فعلی آدمهاست
این گزاره در گفتگو با گزارهی بالاست اما در ساحت حق سیاسی. بنیانگذار جمهوری اسلامی در طی تجربیات سیاسیاش و با رجوع مدام به تاریخ صدر اسلام امروز را نه با گذشته که در گذشته فهم میکرده است.
او درمییابد که در صدر اسلام بودهاند کسانی که با تکیه بر سبقت در ایمان خود را محق سیاسی و اجتماعی میدانستهاند اما به مرور زمان همانها از معیارهایی که به آنها پیشتر از دیگران باور داشتند خارج شدند یا فهم دیگری ارائه دادند که مورد پذیرش نبود.
بنیانگذار نظام اسلامی ایران هم در جلد ۲۱ صحیفهاش از دغلبازان سالوسی مینویسد و در نهایت متذکر میشود که : «میزان حال فعلی افراد است».
این دو گزاره در همان ساحت سیاسی به ظاهر با هم در تخالفند هر چند هر دو ناظر به اصلی اساسیاند. در اولی سبقت در باور و ایمان به اسلام و پیامبر سبب قرب است. و در دومی تنها سابقه نخستینه بودن کافی نیست بلکه حال فعلی هم مهم است، پس این دو گزاره مکمل تاریخی همند.
میزان تاریخِ آگاهی افراد است.
نتیجه منطقی دو گزارهی بالا این میشود: میزان تاریخ آگاهی افراد است. اگر بخواهیم عامتر نگاه کنیم و این گزاره را ساحت آگاهی انتقادی ببریم. چنین میشود که اگر کسی در گذشته حقیقتی را دریافته است صاحب فضلیت و اعتبار است اما این بهتنهایی کفایت نمیکند. و اگر کسی امروز دریابد با اینکه گذشتهای خلاف این دارد باز هم اعتبار تام را کسب نمیکند.
اعتبار و فضیلت تام و تمام از آن کسانی است که در تمام برهههای بود ووجودشان نشان دادهاند دارای آگاهیاند.
در عالم روشنفکری یکی از معیارهای قضاوت داشتن این تاریخِ آگاهی است. بهطور مثال و نمادین میشود مقایسه کرد محمود دولت آبادی را با محمدرضاشجریان.
دولت آبادی فضلیت نخستینه بودن را داراست اما از جایی تاریخش کوتاهتر از تاریخِ آگاهی شجریان میشود. اینگونه است که اعتبار و فضلیت این بر آن میچربد.
در این میان شاملو نماد برتر این تاریخِ آگاهی در عالم روشنفکری معاصر است. کسی که از کجا تا به کجا و از کی تا به کی آگاهیاش، تاریخی بلند است.
https://telegram.me/faryad_naseri