توصیف زلزله همدان در شعر اثیر اومانی این زلزله در یکی از سالها ۵۸۷، ۵۹۰ و یا ۵۹۷ ق روی داده است

توصیف زلزله همدان در شعر اثیر اومانی این زلزله در یکی از سالها 587، 590 و یا 597 ق روی داده است

عجب مدار که گوی زمینِ بی سر و پا

چو جرم چرخ بجنبد به مقتضای قضا

اگرچه خود نبود بی سکون مرکز کل

تعاقب حرکات سپهر اندروا

ولی پدید بود نیز هم که چند بود

درنگ مهرۀ گِل در میانۀ دریا

تبارک¬الله از آن صانعی که دیدۀ عقل

برُفت ساحت صنعش ز گَرد چون و چرا

اگرچه عقل که شد مشرف ممالک حق

بود محقّق احوال و مدرک اشیا

ولیک عرصۀ این ملک از آن فراخ‌تر است

که عقل بسپرد آن را به پای ذهن و ذکا

گمان مبر که به ادراک جمله معقولات

ز هیچ رو نظر عقل کژ بود حاشا

بلی هر آنچه من و تو به عقل دریابیم


گهی بود که صواب افتد و بود که خطا

که پُر بود که پی حلّ مشکلات علوم

کند مشابهت عقل، وهم هرزه‌درا

در این دو هفته که شد جنبش زمین دیدی

که خون خلق هدر کرده بود و خانه هبا

به مذهب خرد ار بی سکون مرکز نیست

بر آن نسق که بود جنبش محیط روا؟

محیط چرخ به عادت چرا همی گردند

چو مرکزش ز سکون بود نیک ناپروا؟

جز این سخن همه حشو است با فذلک عقل

که جز خدا نرسد کس به حدّ صنع خدا

چو گوی جرم زمین زآسمان چوگانی

به جای خود بُد و از جای خود بشد دل ما

چه جای ما که دل سنگ هم ز جا برود

ز ساکنی که بجنبد خلاف طبع از جا

نهیب زلزله و جنبش پیاپی او

چنان ز جایگه خود ببرده بود مرا

که شب ز سیر ستاره خیال می‌کردم

که چرخ را مگر از هم همی شود اجزا

از آنکه این حرکت بس بدیع بُد ز زمین

نکرد هیچ کسی باور این از او اصلا

ز بیم، زهرۀ کوه آب گشت چون ناگاه

به گوش صخرۀ صمّا رسیدش این آوا

ز سنگلاخ زمین محترز بُد ار نه قَدَر

ز دست کرده بُدی شیشۀ سپهر رها

زمین ز بس حرکات سپهر نامعهود

خلاف طبع که می‌کرد در صباح و مسا

چنان ستوه بشد کوه از او که هر ساعت

ز طیره پاره همی‌کرد کسوت خارا

ز بس بخار که اندر دل زمین پیچید

همی فتادش هر لحظه لرزه بر اعضا

ز هول آن حرکت کز نهیب صدمۀ او

بیوفتاد بسی خانۀ قدیم از پا

از آن نرفت ز جا کوه‌ها که بود از برف

به پنبه گوش درآکنده صخرۀ صمّا

چو دیو زلزله در خانه می‌فتاد، خرَد

به خلق یکسره گفتی که ﴿إهبطوا منها﴾

پی وداع عمارت شده کلوخ‌انداز

ستون و سقف سراهای مضطرب‌سیما

فرونشسته به هم بنیت قصور از دور

چو گنبد گل نازک‌تن از دم نکبا

برون ز جنّت مأوای خویشتن، زن و مرد

شده برهنه سر و پا چو آدم و حوّا

ز اندرون همه پهلو چنان تهی کردند

که بچّه نیز نمی‌کرد در شکم مأوا

کسی بُد ایمن از این غم که همچو پشتۀ کوه

میان برف برآورده خیمه بر صحرا

مزاج کون و مکان تا که آورد به فساد

به شوره خورده بنا آب می‌نداد فنا

در آن که تا بنشیند، بایستد دیوار

بمانده بُد متردّد میان خوف و رجا

غبارها بنشستی میان طاق و رواق

ز خرده‌ای که پدید آمدی ز سقف سرا

به‌سان پیر دو‌تا سقف خانه‌ها ز ستون

نوان به روی زمین بر، همی‌کشید عصا

چو از تکسّر تن جان، ز بیم جان هر کس

ز خان و مان شکسته چنان نمود جلا

کزین سپس دل عشّاق نیز ننشیند

ز بیم در شکن زلف و طرّۀ رعنا

زمین به زلزله دانی چه بود موجب آن

که بر بقیّت اهل زمانه کرد ابقا

از آن سبب که ورا از وقار شاه نبود

یکی از آن حرکت با دو کردنش یارا
@faryad_naseri