برگزیده نامه امام علی به مالک اشتر – قسمت اول. (محمد فاضلی)

برگزیده نامه امام علی به مالک اشتر – قسمت اول
(محمد فاضلی)
نامه امام علی (ع) به مالک اشتر نخعی یکی از پرمغزترین و زیباترین متونی است که اگر امروز دغدغه ایران داشته باشیم، خواندن و عمل به آن – البته برای مسئولان و حاکمان –ضروری است. ترجمه نامه به قلم مرحوم بزرگوار سیدجعفر شهیدی قریب به 5700 کلمه است که من به گزینش، طبقه‌بندی و چینش متن به سلیقه خودم، متنی 2400 کلمه‌ای از آن استخراج کرده‌ام که در چهار قسمت تنظیم شده است، به امید آن‌که به‌کار آید. نامه این گونه شروع می‌شود: «به نام خداوند بخشنده مهربان اين فرمانى است از على اميرمومنان به مالك اشتر پسر حارث، در عهدى كه با او مى‌گذارد، هنگامى كه وى را به حكومت مصر مى‌گمارد تا خراج آن را فراهم آرد، و پيكار كردن با دشمنان و سامان دادن كار مردم مصر و آباد كردن شهرهاى آن.»
آداب رعایت حال شهروندان
✅ مهربانى بر رعيت را براى دل خود پوششى گردان و دوستى ورزيدن با آنان را و مهربانى كردن با همگان، و مباش همچون جانورى شكارى كه خوردن‌شان را غنيمت شمارى! چه رعيت دو دسته‌اند: دسته‌اى برادر دينى تواند، و دسته ديگر در آفرينش با تو همانند. ... آنان كه دين را پشتيبانند، و موجب انبوهى مسلمانان، و آماده پيكار با دشمنان، عامه مردمانند. پس بايد گرايش تو به آنان بود و ميلت به سوى ايشان.
✅ گناهى از ايشان سر مى‌زند، يا علت‌هايى بر آنان عارض مى‌شود، يا خواسته و ناخواسته خطايى بر دست‌شان مى‌رود. به خطاشان منگر، و از گناه‌شان درگذر، چنانكه دوست دارى خدا بر تو ببخشايد و گناهت را عفو فرمايد.
✅ بر بخشش پشيمان مشو و بر كيفر شادى مكن، و به خشمى كه توانى خود را از آن برهانى مشتاب، و مگو مرا گمارده‌اند و من مى‌فرمايم، و اطاعت امر را مى‌پايم. چه اين كار دل را سياه كند و دين را پژمرده و تباه و موجب زوال نعمت است و نزديكى بلا و آفت.
✅ هيچ چيز چون بنياد ستم نهادن، نعمت خدا را دگرگون ندارد، و كيفر او را نزديك نيارد، كه خدا شنواى دعاى ستمديدگان است و در كمين ستمكاران. و بايد از كارها آن را بيشتر دوست بدارى كه نه از حق بگذرد، و نه فروماند، و عدالت را فراگيرتر بود و رعيت را دلپذيرتر. ... رفتار تو چنان بايد، كه خوشگمانى رعيت برايت فراهم آيد، كه اين رنج دراز را از تو مى‌زدايد.
✅ از رعيت آن را از خود دورتر دار و با او دشمن باش كه عيب مردم را بيشتر جويد، كه همه مردم را عيب‌هاست و والى از هر كس سزاوارتر به پوشيدن آن‌هاست. پس مبادا آنچه را بر تو نهان است آشكار گردانى و بايد، آن را كه برايت پيداست بپوشانى، و داورى در آنچه از تو نهان است با خداى جهان است.
✅ گره هر كينه را كه از مردم دارى بگشاى و رشته هر دشمنى را پاره نماى. خود را از آنچه برايت آشكار نيست ناآگاه گير و شتابان گفته سخن‌چين را مپذير، كه سخن‌چين نرد خيانت بازد هر چند خود را همانند خيرخواهان سازد.
✅ آيين پسنديده‌اى را بر هم مريز كه بزرگان اين امت بدان رفتار نموده‌اند، و مردم بدان وسيلت به هم پيوسته‌اند، و رعيت با يكديگر سازش كرده‌اند، و آيينى را منه كه چيزى از سنتهاى نيك گذشته را زيان رساند، تا پاداش از آنِ نهندهِ سنت باشد و گناه شكستن آن بر تو ماند.
✅ به كارهاى كسى كه به تو دسترسى ندارد بنگر آنان كه در ديده‌ها خوارند و مردم خردشان مى‌شمارند، و كسى را كه بدو اعتماد دارى براى تفقد حال آن جماعت بگذار كه از خدا ترسان باشد و از فروتنان، تا درخواست‌هاى آنان را به تو رساند. و با آنان چنان رفتار كن كه چون خدا را ديدى جاى عذرت بماند، كه اين گروه از ميان مردمان به انصاف نيازمندترند از ديگران، و در گزاردن حق همگان تو را چنان بايد كه عذرت در پيشگاه خدا پذيرفته آيد.
✅ فراوان خود را از رعيت خويش پنهان مكن كه پنهان شدن واليان از رعيت نمونه‌اى است از تنگخوئى و كم‌اطلاعى در كارها، و نهان شدن از رعيت، واليان را از دانستن آنچه بر آنان پوشيده است باز دارد، پس كار بزرگ نزد آنان خرد به شمار آيد، و كار خرد بزرگ نمايد، زيبا زشت شود و زشت زيبا، و باطل به لباس حق درآيد.
✅ اگر رعيت بر تو گمان ستم برد، عذر خود را آشكارا با آنان در ميان گذار، و با اين كار از بدگمانى‌شان درآر، كه بدين رفتار نفس خود را به فرمان آورده باشى و با رعيت مدارا كرده و حاجت خويش را برآورده و رعيت را به راه راست واداشته.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.) @fazeli_mohammad