این رسانه ویژه انتشار نوشتههای محمد فاضلی است. ارتباط با مدیر کانال:
مکانیسم علی و وضع مملکت.. محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی
مکانیسم علّی و وضع مملکت
محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی
✅ تصور کنید یک هفته وقتی از خانه بیرون میآیید، گربهاي جلوی منزلتان نشسته، شما را که میبیند «میو میو» میکند و میرود. شما هم میروید و هر روز یک خبر خوب دریافت میکنید. آیا بعد از یک هفته نتیجه میگیرید گزاره «دیدن و شنیدن صدای میو میو گربه بر شنیدن اخبار خوب اثر دارد» درست است؟ اگر این اتفاق هر 365 روز سال هم مشاهده شود، آیا گزاره فوق درست میشود؟
✅ تبیین «علت وقوع پدیدهها را توضیح دادن است.» مردانی که زیاد سیگار میکشند و سبیلهای سفید و بلند هم دارند، بخش میانی سبیلشان زرد میشود. اگر تعداد زیادی مرد با سبیل زردشده پیدا کنید که سرطان ریه هم گرفتهاند، میتوانید ادعا کنید «زردی سبیل باعث ابتلا به سرطان ریه میشود؟»
✅ زردی سبیل علت سرطان ریه نیست (بر ابتلا به سرطان اثر ندارد). علت هر دو پدیده زردی سبیل و سرطان ریه، سیگار است. اگر کسی بپرسد «چرا سیگار باعث سرطان میشود» شما میتوانید با کمک پزشکی و علوم دیگر، «زنجیرهای از پدیدهها» را مشخص کنید که گام به گام، نهایتاً از خواص سیگار به بیماری سرطان ریه منجر میشوند. این زنجیره پدیدهها را مکانیسم علّی میگویند؛ اما اگر موارد زیادی از «سرطانیهای سبیلزرد» مشاهده شوند، احتمالاً هیچ علمی نمیتواند توضیح قانعکنندهای ارائه کند که «زرد شدن سبیل سیگاریها سبب بروز سرطان میشود.»
🔴☑️ نتیجهگیری
✅ چرا شما را با نوشتن درباره گربه و سبیل زرد زحمت دادم؟ خیلی ساده است، چون فضای کشور پر است از گزارههایی که میخواهند توضیح بدهند چرا وضع خوب هست یا نیست، روی یک عامل هم دست میگذارند و بعد میگویند این عامل مشکلات کشور است. نکته این است که هیچ وقت نمیگویند «چرا و چگونه این عاملی که بر آن تأکید میکنند، علّت مشکلات کشور است؟» یعنی اصلاً «زنجیره علّی پدیدهها»ی منجر به بروز مشکل را نشان نمیدهند.
✅ دو واژه کلیدی در این بحث، «چرا» و «چگونه» هستند. چرا و چگونه سیگار سبب بروز سرطان میشود؟ پاسخ دادن به این سؤال یعنی تشریح زنجیرهای از پدیدههای ناشی از تأثیر مواد موجود در سیگار بر مشخصات فیزیولوژیک، شیمیایی و حیاتی بدن که نهایتاً مولد سلولهای سرطانی میشود.
✅ سیاست و کشورداری هم همین گونه است. کسی که مدعی میشود «این کار – مثلا ایکس - را بکنیم تا مشکلات کشور – مثلا تورم – حل شود.» باید مکانیسم علّی ارتباط بین ایکس و تورم را توضیح دهد. کاندیداهای نمایندگی مجلس، این روزها کلّی از این گزارههای میگویند که شکل قالبی اکثر آنها این گونه است: «من #این_کار را انجام میدهم تا #آن_مشکل مملکت حل شود.»
✅ مشکل این جماعت آن است که اصلاً نمیگویند #این_کار چرا و چگونه باعث حل #آن_مشکل میشود.
✅ گروهی #این_کار شان «سختکوشی، انقلابیگری، جهادی بودن، غیرلیبرال بودن، سادهزیستی، ضدغربگرایی، یکدستشدن قدرت، ضدفساد بودن، مردمی بودن و ...» است. اینها باید توضیح بدهند که هر کدام از #این_کار ها با چه مکانیسمی (سازکاری) سبب کاهش تورم، بیکاری، و فساد؛ و افزایش رشد اقتصادی، بهرهوری، نوآوری، شایستهگزینی، توسعه صادرات، شادی، بهبود اخلاق اجتماعی، دینداری و ... میشوند.
✅ این نکته درخصوص هر جناح و تفکری هم که ادعا کند لیبرالیسم، سوسیالیسم، رابطه با جهان، آزادی رسانه، انتخابات آزاد و ... سبب توسعه و رفع مشکلات میشود نیز صادق است. هر دو گروه باید سازکار ارتباط علّی بین علت و معلولها را توضیح دهند. هر دو دسته باید به سؤال از «چرا» و «چگونه» پاسخ دهند.
✅ زنجیره علّی که بیان نشود، قانع شدنی بهکار نیست و فقط میماند اینکه چه کسی حنجره قویتری برای فریاد کشیدن یا دست پرتوانتری برای زور گفتن دارد.
✅ هر ادعایی که شنیدیم میتوانیم از خودمان و اگر دستمان رسید از گوینده بپرسیم #این_کار چرا و چگونه باعث حل #آن_مشکل میشود؟
(اگر میپسندید به اشتراک بگذارید.) @fazeli_mohammad
📡 کانال پادکست سکه (اقتصاد و توسعه):
@Sekke_Podcast
📡کانال شبکه توسعه:
@I_D_Network
📡کانال موفقیتهای کوچک ایرانیان:
@IR_S_S