در دانشگاه استیونس نیوجرسی اقتصاد درس میدهم. حوزه تخصصم اقتصاد خرد کاربردی، اقتصاد انرژی و منابع طبیعی، مدیریت ریسک و کنترل بهینه تصادفی است. به علوم انسانی هم علاقهمندم. مسایل توسعه و سیاستگذاری ایران را دنبال میکنم و گاهی چیزهایی مینویسم.
فواید تن دادن به مرور همکارانه (Peer Review)
فواید تن دادن به مرور همکارانه (Peer Review)
اقتصاد جزو رشتههایی است که مرور همکارانه را بسیار جدی میگیرد. علاوه بر فرآیند سخت و نفسگیر داوری در ژورنالهای برتر (که نرخ پذیرششان گاه کمتر از ۵٪ مقالات ارسالی است، یعنی ۹۵٪ شانس رد شدن)، یک سنت بسیار مفید - که در رشتههای دیگر کمتر دیدهایم - استفاده از منتقد (Discussant) در کنفرانسها و کارگاهها است.
منتقد شرکتکننده دیگری از همایش است - که ممکن است خودش هم مقاله نداشته باشد و فقط به منظور نقد یک مقاله دیگر دعوت شده باشد - که پس از ارائه مقاله اصلی توسط نویسنده، به مدت حدود ۵-۱۵ دقیقه نقد دقیق و فنی خود را نسبت به مقاله ارائه میکند، تقریبا شبیه به یک گزارش داوری ژورنال ولی به شکل شفاهی. گاه شنیدن جمعبندی، نقدها و پیشنهادهای منتقد از گوش دادن به خود مقاله اصلی مفیدتر است.
قرار گرفتن مداوم و دائمی در معرض داوری دقیق همکارانه در ژورنالها و همایشها عامل مهمی برای صیقل دادن ذهن و فروتنکردن محققان در نتیجه توجه دادن دائمی آنها به ضعفهایشان است. حتی بهترین مقالات و برترین محققان نیز ممکن است پس از ارسال مقاله با گزارشهای داوری دقیق ۵-۶ صفحهای (و گاه طولانیتر) مواجه شوند که تیزبینانه دهها مشکل یا خلاء را از دل کار آنها بیرون میکشد و محقق را متوجه خطاهای روششناختی، نقطه کورهای تحلیل، دانش ناکافیاش از ادبیات یا محدودیتهای افق دیدش در تحلیل مساله میکند. محققی که در سال چند گزارش ویرانگر از این جنس دریافت کند حواسش بیشتر متوجه پیچیدگیهای دنیا و ضعف ما در فهم آن میشود. البته طبعا مثل هر فرآیند دیگری خطای انسانی در این فرآیند هم هست و داور مقاله ممکن است منویات شخصی خود را در گزارش دخیل کند.
از نقطه ضعفهای مهم ما در ایران، جدی نگرفتن فرآیند مرور همکارانه حرفهای و گاه جایگزین کردن با جنگ و جدلها و نقدهای مطبوعاتی و شبهمطبوعاتی است. محققان پرکاری را میشناسیم که زحمت زیادی میکشند و مطالب زیادی (از جمله کتابهای پرحجم) تولید میکنند، ولی هیچ وقت این فرصت را به دست نمیآورند (یا گاه خودشان نمیخواهند) که کارهایشان مورد داوری ریزبینانه و فنی قرار بگیرد و اگر خطای جدی روششناختی در کارشان هست مشخص شود تا از تکرار و تقویت آن جلوگیری شود. فقدان این نوع داوریها و متاسفانه جایگزین شدن صابون تند نقد با عطر تعریف و تمجید «استاد، استاد!» باعث افت جدی در بهرهوری جامعه علمی میشود.
هربار که همایش اقتصادی در ایران برگزار میشود و از من هم نظر خواسته میشود پیشنهاد میکنم که سنت منتقد مقاله را (که خوشبختانه در همایشهای دوسالانه «اقتصاد ایران» بسیار جدی گرفته میشود) برقرار کنند. متاسفانه این پیشنهاد هیچ وقت عملی نمیشود، گاه به خاطر کمبود وقت و گاه به بهانه اینکه «استادان و بزرگان خوش ندارند در جلوی جمع مورد نقد قرار بگیرند» یا اینکه «به خاطر دستهبندیها و تفاوتها سنت نقد ممکن است تبدیل به جنگ و دعوا شود». این درست نقطه مقابل سنت رایج است که در آن نقد مقاله فرصت خوبی برای دوستی یا همکاری آینده نویسنده و منتقد است.
@hamedghoddusi کانال یک لیوان چای داغ٬ نوشتههای حامد قدوسی