دغدغه روس‌ها با ما متفاوت است؛ سوریه، صحنه آزمون روابط تهران مسکو.. بخش اول

دغدغه روس‌ها با ما متفاوت است؛ سوریه، صحنه آزمون روابط تهران ـ مسکو

بخش اول

صادق ملکی*

16 دی 1395 ساعت 15:40

در معادلات منطقه ای و جهانی بواسطه نوع نظام سیاسی دست های تهران در انتخاب دوست و متحد چندان باز نیست. در میان این گزینه های محدود، روس ها برای ایران یک انتخاب بوده اند، اما ارزیابی عملکرد روس ها در سال های گذشته نشان داده است که در روابط روابط تهران ـ مسکو، روس ها کمتر قابل اعتماد بوده و گام های برداشته شده با آنان همیشه با تردید و در سایه ای از ابهام همراه بوده است. همکاری ایران و روسیه در فتح حلب بخشی از این ابهام را زدود، اما هنوز تا پایان بحران سوریه راه درازی در پیش است تا سایه تردید جای خود را به اعتماد استوار، قابل اتکا و البته متقابل بدهد. هماهنگی مسکو با آنکارا بیش از تهران و قبل از دمشق، دعوت از ریاض برای مشارکت در پروسه صلح و... از فردای فتح حلب، علایم ارسالی ماندگاری تردید ها بود. با این وجود باید صبر کرد و با توجه به عملکرد روس ها و نتایج نهایی بحران سوریه، به ارزیابی در مورد مسکو رسید.
با پایان جنگ سرد و فروپاشی شوروی، صحنه سیاست در عرصه بین المللی و منطقه ای صحنه یکه تازی آمریکا شد، اما روسیه به سرنوشت مرد بیمار اروپا دچار نشد و با ظهور پوتین در روندی آرام به اقتدار گذشته نزدیک شد. مسکو در برابر حمله آمریکا به عراق منفعل بود اما سرانجام با بحران سوریه به خاورمیانه بازگشت. بازگشت مسکو به منطقه، در کنار تأثیری که بر محاسبات واشگتن گذاشت، بر هر یک از کشورهای خاورمیانه نیز تأثیرات خاص خود را داشته و دارد.
بارز ترین نمود و تاثیرگذاری حضور روس ها در خاورمیانه در میدان سوریه خود را نشان داده است. با ورود روسیه به بحران سوریه در یکسال گذشته، صحنه میدانی نبرد، بنفع دمشق و متحدین آن تغییر یافت. در این راستا در اقدامی قابل تعمق که پذیرش آن در داخل ایران و در سطح بین المللی همراه با شوک بود، روس ها توانستند مجوز پرواز از پایگاه نوژه همدان را کسب و مواضع تروریست ها مورد هدف قرار دهند. می توان گفت استفاده از پایگاه نوژه، به تنهایی و فارغ از بحران سوریه، تحول و رویدادی بسیار مهم و در عین حال قابل تعمق بود. همکاری در این سطح اگرچه کوتاه بود، اما نشان از تغییرات راهبردی در سطح منطقه داشت. از سوی دیگر شش سال مقاومت دمشق، ضمن اینکه رؤیای سقوط دوماهه اسد برای آنکارا را بر باد داد، ناامنی موجود در سوریه را به داخل ترکیه کشانده و صدمات جدی به این کشور وارد کرد.
علیرغم این تحولات، با توجه به گذشته تاریخی روس ها و ابهام های رفتاری مسکو، بسیاری در تهران به همکاری روس ها با دیده تردید می نگرند. سئوالاتی در اذهان موجود است که نیاز به پاسخ شفاف دارند. براستی روس ها در منطقه خاورمیانه بدنبال چه هدفی بوده و هستند؟ آیا روس ها در بحران های جدی قابل اطمینان و اتکا هستند؟ آیا ملاحظات بین المللی روس ها در آینده سبب پشت کردن به متحدین منطقه ای آنان خواهد شد؟ و... سئوالاتی از این قبیل که پاسخ به آنان چندان ساده نبوده و نیست.
آنچه مسلم است محاسبات ورود مسکو به خاورمیانه، بسیار پیچیده، چندوجهی و از جنس محاسبات تهران نبوده و نیست. اگر در نگاه روس ها توجهی به منطقه می گردد، این توجه با مدنظر قرار دادن ملاحظات بین المللی مسکو می باشد. لازم نیست به عقبه تاریخی روس ها در ایران اشاره کرد. از منظر افکار عمومی و از دید بسیاری از اهل نظر، روس ها در روابط خود با ایران دارای کارنامه قابل قبولی نمی باشند.
علیرغم این دیدگاه، طرفداران رابطه با روسیه در ایران اعتقاد دارند روس ها تغییر کرده و نباید ذهنیت گذشته تاریخی محل قضاوت و عامل ارزیابی رفتار سیاسی امروز آنان باشد. البته این سخنی است که هنوز در بوته آزمایش جدی قرار نگرفته است. سخن گفتن از گلستان، ترکمانچای، به توپ بستن مجلس، اشغال آذربایجان و حتی عدم تحویل طلا به دولت ملی مصدق اشاره به دور بوده و موجب رنجش تئوریسین های روابط استراتژیک تهران و مسکو می گردد. اما ما با تلخی های تاریخ نزدیک چه کنیم. روس ها در تکمیل و تحویل نیروگاه هسته ای بوشهر نه تعلل، بلکه بدعهدی آشکار کردند. در فروش موشک های اس ۳۰۰ کار به شکایت ایران از روسیه کشید. از همه مهمتر، روس ها در تصویب قطعنامه های هسته ای علیه ایران و تحریم ها با آمریکا همراهی کردند و مهم آنکه بخش مهمی از این تحولات در دوره پوتین رخ داده است.

منبع : بنیاد مطالعات قفقاز

دریافت بخش دوم در کانال ژئوپولیتیک ایرانی👇
@irgeopolitics