دغدغه روس‌ها با ما متفاوت است؛ سوریه، صحنه آزمون روابط تهران مسکو- بخش دوم

دغدغه روس‌ها با ما متفاوت است؛ سوریه، صحنه آزمون روابط تهران ـ مسکو- بخش دوم

روس ها در سوریه هستند اما چگونگی این حضور محل سئوال بوده و مشخص نیست ما با آنانیم یا آنان با ما و یا هر دو برای حمایت از هم در آنجا حضور داریم. ابهام در رفتار و سیاست روس ها نسبت به آینده همچنان مهم ترین نگرانی است. نوع نگرش روس ها به سوریه و مقاومت بیش از آنکه حاصل نگاه راهبردی باشد، برخاسته از نگاه تاکتیکیِ گذرایی است که می تواند با توجه به شرایط تغییر نماید. روس ها با ترکیه روابط نزدیک داشته و نسبت به ریاض نیز ملاحظات خاص دارند. دعوت از عربستان برای پیوستن به گفتگوی های سوریه فارغ از اینکه حاصل مدنظر قرار دادن ملاحظات کلان منطقه ای مسکو است، به تنهایی تحولی است که می تواند در صورت مشارکت سعودی ها در نشست های سوریه، موازنه را به زیان ایران و جبهه مقاومت بنماید. تعلل و کوتاهی در همزمانی تخلیه محاصره شدگان شرق حلب با فوعه و کفریا، می تواند نشانه های بارز سیاست های احتمالی آینده به زیان تهران در سوریه باشد.
واقعیت امر آن است که ایران در نظام بین المللی یک استثناء می باشد اما این موقعیت نمی تواند به تنهایی عامل تنظیم کننده معادلات منطقه و بطور مشخص معادلات سوریه باشد. نظام بین الملل محاسبات خاص خود را داشته و نگاه آرمانی و... ایران، تأثیری در آن ندارد. حتی جایگاه خاص ایدئولوژیک ایران، در بخش هایی برای روس ها نه تنها مطلوب نیست، بلکه مشکل ساز نیز می باشد. سیستم روس ها غیرایدئولوژیک و در چارچوپ سکولاریسم عمل می نماید. روس ها دارای روابطی ویژه با اسرائیلی هستند که از منظر تهران، نظامی غیرمشروع است. ترکیه برای مسکو شریکی مهم است که فارغ از حجم بالای روابط تجاری و اقتصادی، در عرصه استراتژی انرژی روس ها جایگاه خاص دارد. در همین زمینه، ایران روس ها رقیب یکدیگرند. در کنار این موضوع، ۹۰ درصد مسلمانان روس اهل تسنن بوده و این جماعت دارای روابط و علایق ویژه با ترکیه و همچنین با عربستان می باشند. مد نظر قرار دادن و اولویت دادن به ملاحظات اهل سنت روسیه، سیاست کلان مسکو است. از سویی رعایت حساسیت های ریاض، آنکارا و مسلمانان روسی از سوی مسکو، عامل کنترل افراط گرایی و اعمال مدیریت در رفع یا کاهش خطرات ناشی از اقوامی چون چچن ها و اینگوش ها برای امنیت ملی روس ها می باشد. در کنار این موضوع روس ها بر خلاف تهران، به آمریکا به عنوان یک خصم دایمی نمی نگرند و اگر امکان معامله فراهم شود، در انجام آن تردید نخواهند کرد. روسیه سال هاست با ضعف جدی در سطح تکنولوژی و منابع مالی مواجهه است و برای حل آن به دنبال جذب تکنولوژی و سرمایه های غربی است. بحران کریمه و اوکراین اگرچه سبب وقفه در روابط غرب و روسیه شده است، اما قابلیت عملگرایی و معامله گری روس ها می تواند شرایط را تغییر بدهد. برخی اعتقاد دارند که سوریه می تواند موضوع معامله باشد.
نکته آنکه تئوریسین های طرفدار روابط راهبردی تهران و مسکو در تنظیم روابط بجای مدنظر قرار دادن شرایط عادی، به شرایط جنگی نظر دارند. در عرصه و صحنه سیاست بین الملل نمی توان سیاست های جاری را با توجه به گزینه های آخر تنظیم کرد.شاید در شرایط جنگی اگر بحرانی در ابعاد وسیع و با مشارکت بازیگران بین المللی در منطقه روی دهد، تهران و مسکو در کنار هم و ریاض و آنکارا در کنار آمریکا باشند. با وجود این در جهان معاصر سیاست های راهبردی کشور ها بیش از آنکه تحت شرایط جنگی تنظیم گردد، با مدنظر قرار دادن شرایط عادی تنظیم می گردد که در آن صورت تهران یکی از مهره هایی است که روسیه با توجه به شرایط می تواند با آن بازی نماید.
با مد نظر قرار دادن این نکات، مدافعان روابط راهبردی تهران و مسکو باید پاسخ دهند که با تکیه بر چه اصولی اعتقاد دارند که روابط ایران و روسیه قابلیت ارتقا به سطح استراتژیک داشته و بحران سوریه صحنه اثبات این قابلیت است. بنظر می رسد رسیدن روابط کشور ها به سطوح استراتژیک الزامات خاص خود را دارد که این قابلیت هنوز در روابط تهران و مسکو وجود ندارد.سخن آخر آنکه ضرورت های ناشی از جغرافیا و تاریخ و حوادث تاریخ معاصر ایران به گونه ای می باشد که حفظ موازنه در روابط خود با همه کشورهای جهان، بدون ورود به قطب بندی تضمین کننده امنیت آن بوده و در محدویت های مانوری ایران، بهترین گزینه می باشد.
اگر ترکیه عضو ناتو و روسیه متحد یا همراه ایران در سوریه، می توانند در بحران سوریه کنار هم قرار گرفته مبتکر قطعنامه سازمان ملل در خصوص برقراری آتش بس شوند، بنظر می رسد ما نیز می توانیم با توجه به تجربیات ارزشمندی که در افغانستان و عراق داشته ایم، در نگاهی عملگرایانه متکی بر واقعیت، با اتخاذ سیاست چند وجهی در مسیر حفظ موازنه و منافع خود گام برداریم. ضروری است باز تاکید کنم محاسبات روس ها در بحران سوریه، محاسبات جهانی بوده و دغدغه روس ها از نوع و جنس دغدغه های ایرانی نبود
@irgeopolitcs