به اقتدار جهانی ایران میاندیشیم ارتباط با ما: هاشم منفرد @irgeopoliticsmail [email protected] انسانی کتاب: مرجع تخصصی کتب علوم انسانی ensaniketab.ir سایت ما: www.irgeopolitics.com
حضور رهبران آسیای مرکزی و قفقاز در اجلاس مشترک عربستان سعودی و آمریکا.. ولی کوزهگر کالجی
حضور رهبران آسیای مرکزی و قفقاز در اجلاس مشترک عربستان سعودی و آمریکا
ولی کوزهگر کالجی
بخش دوم
اما انجام سفر در موعد مقرر، حاوی معنا و پیام خاص خود به ویژه برای ایران بود. دراینمیان، افزایش سرمایهگذاری صندوق توسعه عربستان در طرحهای اجتماعی تاجیکستان، ازجمله برنامه مقابله با قاچاق مواد مخدر و بیماری ایدز در ولایت بدخشان، حمایت از برنامه خودکفایی جمعیت هلال احمر کشور، آبخیزداری در سواحل رودخانه پنج و آبرسانی به روستاهای کوهستانی در وادی رشت، دعوت دولت تاجیکستان از عربستان سعودی برای سرمایه گذاری در سد عظیم در حال احداث راغون، موافقت عربستان با احداث ساختمان جدید پارلمان تاجیکستان در «باغ رودکی» شهر دوشنبه و کمکهای مرکز امداد رسانی ملک سلمان سعودی را نشان میدهد؛ لذا حضور امام علی رحمان، رئیسجمهور تاجیکستان در نشست اخیر سران کشورهای اسلامی ـ عربی و آمریکا در ریاض را باید در همین راستا ارزیابی نمود و مورد توجه قرار داد.
ازسویدیگر، روابط عربستان سعودی (کشوری با داعیه رهبری جهان اسلام و اهل تسنن) با جمهوری آذربایجان به عنوان دومین کشور شیعی جهان اسلام (بهلحاظ برخورداری از اکثریت شیعی) و برخوردار از پیوندهای نزدیک قومی، فرهنگی و مذهبی با ایران نیز طی سه سال گذشته بسیار شایان توجه بوده است. ساختار سیاسی سکولار جمهوری آذربایجان و برداشت متفاوت و عرفی این کشور از دین اسلام و مذهب تشیع که متفاوت از برداشت و رویکرد جمهوری اسلامی ایران به تشیع است، همواره از جذابیتی خاص برای عربستان سعودی برخوردار بوده است. عربستان با توسعه مناسبات با جمهوری آذربایجان شیعی درصدد القای این موضوع به جهان اسلام است که سیاستهای ریاض تقابلی با اصل تشیع ندارد و تنها در مقابل سیاستهای و رویکردهای دولت و نظام سیاسی خاصی به نام جمهوری اسلامی ایران است. نمونه بارز و آشکار این رویکرد را میتوان سفر الهام علیاف به عربستان سعودی در اوج شکافها و اختلافات ایران و عربستان سعودی در بحرانهای سوریه و یمن در فروردین ١٣٩٤ دانست که با پوشش و تبلیغ گستره رسانههای سعودی و عربی از طواف کعبه و زیارت مسجدالنبی توسط الهام علیاف و برجستهسازی همسویی دیدگاهها و مواضع یک کشور شیعی با عربستان سعودی همراه بود. نکته بسیار مهم دیگر در روابط ریاض و باکو این است که عربستان سعودی به همراه یمن و پاکستان، سه کشور مسلمانی هستند که بهدلیل اشغال قرهباغ به عنوان بخشی از سرزمین یک کشور اسلامی از سوی ارمنستان، از شناسایی استقلال و برقراری ارتباط دیپلماتیک با دولت ارمنستان از سال ١٩٩١ میلادی تا کنون خودداری نمودهاند؛ بنابراین نقش و جایگاه عربستان سعودی بهلحاظ پیگیری بحران قرهباغ ازسوی دولت آذربایجان در سطح سازمان همکاری اسلامی (اشغال بخشی از اراضی یک کشور اسلامی توسط جمهوری ارمنستان مسیحی) و شورای امنیت (نقض حقوق بینالملل و منشور سازمان ملل در زمینه حاکمیت ملی و یکپارچگی سرزمینی) و نیز اتحادیه عرب از اهمیت فراوانی برای باکو برخوردار است. درواقع، دولت آذربایجان درصدد است درقبال بحران قرهباغ، علاوهبر ترکیه (متحد قومی)، عربستان سعودی (متحد دینی) را نیز با خود همراه نماید تا فشار بیشتری را متوجه ارمنستان و سایر کشورهای اسلامی سازد. شرکت الهام علی اف، رئیسجمهور آذربایجان در نشست اخیر سران کشورهای اسلامی ـ عربی و آمریکا در ریاض نیز به روشنی گویای سطح بسیار بالای مناسبات دو کشور به شمار میرود.
درمجموع، پس از توافق هستهای ایران و ١+٥ در چهاردهم جولای ٢٠١٥ میلادی (٢٣ تیر ١٣٩٤) که به برجام مشهور شده است، تحرکات دیپلماتیک عربستان سعودی در مناطق آسیای مرکزی و قفقاز بهعنوان یکی از مهمترین مناطق پیرامونی و عقبه ژئوپولیتیکی و فرهنگی ـ تمدنی ایران بهشدت افزایش یافته است و ریاض در حوزههای مختلف سیاسی، اقتصادی و فرهنگی در چهارچوب یک بازی با حاصلجمع صفر، درصدد توسعه نفوذ و جایگاه عربستان سعودی به موازات کاهش نفوذ و جایگاه ایران در سطح منطقه است. هر چند بهدلیل پیوندهای متقابل سیاسی، اقتصادی، امنیتی و فرهنگی ایران و کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز، در عمل و در درازمدت بسیار دور از ذهن بهنظر میرسد که عامل عربستان سعودی بتواند تأثیر بسیار بنیادین و قابل ملاحظهای در کاهش سطح روابط ایران با کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز با ایران و یا ورود این کشورها به عرصه ائتلاف ضد ایرانی به محوریت عربستان سعودی ایفا کند؛ اما بهنظر میرسد در کوتاهمدت، عامل عربستان سعودی میتواند نقش مخرب و منفی بر توسعه مناسبات ایران با کشورهای منطقه ایفا کند که این امر ایجاب میکند تحرک و دیپلماسی به مراتب فعالتری ازسوی کشورمان برای مقابله و خنثیسازی تحرکات جدید عربستان سعودی در این مناطق در دستورکار قرار گیرد.
بخش اول در کانال ژئوپولیتیک ایرانی
@irgeopolitics