امنیت آب در ایران (بخش اول).. مقدمه

امنیت آب در ایران (بخش اول)

مقدمه

سرزمین ایران به‌واسطه موقعیت ژئوپلیتیک خاصش، همواره با تهدید کم‌آبی روبرو بوده و هست. اکنون در شرایطی هستیم که میانگین حجم جریان‌های سطحی در کشور در دوره 1392-1384 بالغ‌بر 52 میلیارد مترمکعب برآورد شده که در مقایسه با متوسط درازمدت 42 درصد کاهش را شاهد بوده‌ایم. حجم کل مخازن در حال ساخت و بهره‌برداری با حجم آب قابل تنظیم در سال 1392 نشان می‌دهد که در حدود 15125 میلیون مترمکعب نسبت به ظرفیت پیش‌بینی‌شده کمبود آب وجود دارد. بسیاری از تالاب‌های کشور یا خشک‌شده‌اند و یا با بحران کم‌آبی و افت شدید کیفیت آب مواجه می‌باشند. در 40 سال گذشته تراز آب سفره‌های زیرزمینی همواره سیر نزولی داشته و این روند در دهه اخیر تشدید شده است به‌ طوری‌ که تا مقدار 1.84 متر (حوضه خلیج‌فارس و دریای عمان) کاهش‌یافته است. هم‌اکنون، برداشت اضافی از ذخیره ثابت آبخوان‌ها در کشور از سقف مجاز بهره‌برداری عبور نموده و در برخی از نقاط به حدود 6.1 میلیارد مترمکعب در سال رسیده است. برداشت‌های بی‌رویه، حفر چاه‌های غیرمجاز، عدم نظارت کافی بر میزان برداشت‌های فراتر از میزان پروانه بهره‌برداری موجب افت سطح و کاهش کیفیت آب زیرزمینی، نشست زمین در تعدادی از دشت‌ها و پایین آمدن محسوس آبدهی چاه‌ها شده و باعث در معرض نابودی قرار گرفتن تعدادی از آبخوان‌های کشور شده است. ساخت سازه‌های آبی منجر به مهاجرت تعداد زیادی از مردم در حوضه این سازه‌ها شده است. با توجه موارد فوق، روند فعلی برداشت از منابع آب زیرزمینی در کشور یک‌روند غیر صیانتی بوده و دارای آسیب‌های جبران‌ناپذیری جدی بر کمیت و کیفیت آبخوان‌ها و سطح رفاه و بهره‌مندی مردم است.

ا توجه به آنچه ذکر آن رفت، بحث آب می‌تواند سرمنشأ مسئله امنیتی باشد که سیری از هشدار، خطر، تهدید و بحران را به همراه دارد. در حال حاضر، این چالش در مناطق مختلف ایران به‌شدت خودنمایی می‌کند. با افزایش جمعیت، مراکز استقراری این جمعیت متناسب با منابع آبی که دغدغه‌ای برای دولت محسوب می‌شود، نیست. خشک شدن دریاچه ارومیه، رود کارون، دریاچه هامون و اخیراً نشست زمین در شیراز نمونه‌هایی از این چالش‌ها در مناطق مختلف هستند که منجر به آسیب رساندن به‌سلامتی و سطح بهره‌مندی و رفاه مردم کشور می‌شود. یکی از این خسارات از بین رفتن منبع درآمد مردم و بیکاری و فقر است. ناهنجاری‌هایی چون: حاشیه‌نشینی، خرابکاری، بزهکاری، روسپیگری از مسائل و مشکلات اقتصادی همچون قاچاق مواد مخدر یکی از انواع جرائمی است که درآمدزایی بالایی دارد، ازجمله پیامدهای بیکاری است.

خشک‌سالی و بحران آب می‌تواند در ایجاد ناامنی و برهم زدن نظم عمومی تأثیرگذار باشد. امروزه، امنیت را از دایره محدود نظامی بیرون آمده و می‌بایست در چند سطح آن را تحلیل کرد. کمبود آب به‌عنوان مسئله‌ای است که ناهنجاری‌های روانی چون ناامیدی، سرخوردگی و تنش همچون درگیری ناشی از کم‌آبی و مهاجرت‌ها را به دنبال دارد. از آنجا که داشتن محیطی سالم از حقوق اولیه انسان به شمار می‌رود، بر همین اساس نبود آن می‌تواند امنیت او را به خطر بیندازد.

افزایش نیاز آبی و کاهش منابع موجود آب به همراه اثرات سو تغییر اقلیم، امنیت کشور را به‌شدت تهدید می‌نماید و مفهوم امنیت ملی را نیز دستخوش تحول کرده است. گفتنی است که تا پیش‌ از این امنیت ملی عمدتاً ماهیت ایدئولوژیک و نظامی داشته است و حال‌آنکه امنیت ملی بیشتر تحت تأثیر امنیت غذایی و شغلی و مسائل محیط زیستی خواهد بود. امنیت غذایی و شغلی پیش‌شرط اصلی تحقق امنیت ملی است در حالی‌ که این دو عامل به امنیت آب وابسته هستند و این مسائل در کشورها و مناطقی که اقتصاد آن بر مبنای منابع آب بنا نهاده شده است پررنگ‌تر است.


ژئوپولیتیک ایرانی
https://telegram.me/joinchat/BxG3Lz7lgQ8_8EvS2KoeCw