امنیت آب در ایران (بخش دوم) …سیاست‌گذاری، مدیریت و امنیت آب در کشور

امنیت آب در ایران (بخش دوم)


سیاست‌گذاری، مدیریت و امنیت آب در کشور

اگر نگاهی به سیاست‌گذاری‌های مربوط به آب در دو دهه اخیر بیندازیم درخواهیم یافت که اسناد بالادستی مناسبی در زمینه سیاست‌گذاری کلان برای مدیریت و امنیت آب در کشور تدوین و به تائید مقام معظم رهبری رسیده و ابلاغ‌ شده‌اند. از آن جمله می‌توان به سیاست‌های کلی نظام در مورد منابع آب (1379)، راهبردهای توسعه بلندمدت منابع آب (1382)، سند چشم‌انداز ایران در افق 1404 (1382)، سیاست‌های کلی نظام در زمینه اصلاح الگوی مصرف (1389) اشاره نمود. بدین ترتیب خلأ سیاست‌گذاری از این بابت در کشور وجود نداشته و بستر مناسبی برای مدیریت جامع منابع آب و حفظ امنیت آب فراهم‌شده است. علی‌رغم تبلور اسناد بالادستی در قالب مفاد مربوط به آب در برنامه‌های چهارم و پنجم توسعه کشور، بسیاری از آن‌ها یا اصلاً اجرا نشده‌اند و یا به‌صورت ناقص اجرا گردیده است. برخی از قوانین مصوب در دهه اخیر به دلیل همسو نبودن با اهداف بلندمدت، عملاً درروند مدیریت و امنیت آب کشور اختلالاتی ایجاد نموده است که از جمله آنها می‌توان به قانون تأمین مالی برای جبران خسارت ناشی از خشک‌سالی یا سرمازدگی (مصوب خرداد 1383) که منجر به عدم دریافت حق النظاره آب شد. قانون تبدیل ادارات کل امور آب استان‌ها به شرکت‌های آب منطقه‌ای استان (مصوب اسفند 1383) که رقابت و مناقشه در تخصیص منابع آب را افزایش داده است. قانون تعیین تکلیف چاه‌های آب فاقد پروانه بهره‌برداری (مصوب مرداد 1389) که در خلال آن تعدادی از چاه‌های غیرقانونی عملاً مجاز شده و منجر به افزایش برداشت از منابع آب زیرزمینی شده است. ساخت سازه‌های آبی بدون در نظر گرفتن ملاحظات محیط زیستی و اجتماعی بر ناامنی آب در کشور دامن زده است.

راهکارهای پیشنهادی در راستای مدیریت و امنیت آب در کشور

تدوین برنامه‌های توسعه کالبدی مبتنی بر آمایش سرزمین و پتانسیل آب کشورنگرش فرا بخشی به مقوله آب، هماهنگی بیشتر اقدامات دستگاه‌های اجرایی و بهبود ارتباطات با ذی‌نفعاناصلاحات ساختاری از جمله در نظر گرفتن حوضه‌های آبریز (و نه استان‌ها) به‌عنوان واحد اصلی مدیریت جامع (به‌هم‌پیوسته) منابع آب.بهره‌برداری از منابع آب غیرمتعارف (مخصوصاً آب‌های شور و لب‌شور) با کاربرد فناوری‌های نوین استحصال و شیرین سازی آب.بازنگری و تعیین حجم مخازن سدهای در حال طراحی با توجه به تغییرات هیدرولوژیکی، توجیه اجتماعی و ارزیابی اثرات محیط زیستی.محدود نمودن مصارف آب در بخش‌های مختلف به توان اکولوژیکی حوضه آبریز.کاهش برداشت از سفره‌های آب زیرزمینی باهدف تعادل بخشی به بیلان منفیتخصیص حقابه نیازهای محیط زیستی رودخانه‌ها، تالاب‌ها، دریاچه‌هاتأمین امنیت غذایی کشور (نه لزوماً خودکفایی) با توجه به تجارت آب مجازیاهمیت دادن به ارزش اقتصادی آب در کلیه مصارف و ایجاد بازار آباصلاح نظام تعرفه‌ها و قیمت‌گذاری واقعی آب متناسب با پوشش هزینه‌هانظارت و جلوگیری از حفر چاه‌های غیرمجاز، کف شکنی و غیره.بهبود سیستم‌های اطلاعاتی و بانک اطلاعات آب کشورتقویت ظرفیت‌های سازمان‌های مردم‌نهاد و استفاده از ظرفیت سازمان‌های مردم‌نهاد برای صیانت آبتوجه به تأمین حق آب‌های زیستی در حوضه‌ها و کاربرد اصل احتیاط در انتقال آب بین حوضه‌ایمحدودیت در احداث سدها و در نظر داشتن کلیه جوانب امر در این خصوصاستفاده از ابزارهای اقتصادی در حفاظت از کیفیت منابع آب و برآورد ارزش واقعی آب در کاربردهای گوناگون.

سخن آخر

کمبود آب می‌تواند زمینه بروز اختلافات و منازعات در اقصی نقاط ایران اسلامی شود. در دقیقه اکنون‌ که در آن به سر می‌بریم، منابع آب شیرین در سطوح ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی به یک کالای اقتصادی مهم و ابزاری سیاسی و مؤثر تبدیل‌شده است. پس آنچه امروزه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار گردیده، ایجاد سازوکار لازم جهت اعمال یک مدیریت جامع و واحد منابع می‌باشد. به‌عبارت‌دیگر مدیریت کارآمد و بهینه در جهت حفظ منابع آب کشور، گامی بلند در راستای حفظ و ارتقای قدرت ملی ایران اسلامی محسوب می‌شود. دولتمردان و تصمیم سازان نهادهای امنیتی کشور، باید به آب و منابع آبی به‌اندازه دیگر منشأهای تهدید و به‌عنوان یک عامل مهم در ایجاد ثبات و پایداری سکونتگاه‌های این کهن زادبوم توجه بیشتری نموده و برای احیا مجدد این منبع حیاتی و اصلی‌ترین عامل ثبات و امنیت در کشور تلاش نمایند.

ژئوپولیتیک ایرانی
https://telegram.me/joinchat/BxG3Lz7lgQ8_8EvS2KoeCw