پایان خواب زمستانی خرس روسی؛.. روسیه و خاورمیانه بزرگتر کاخ سفید - بخش دوم

پایان خواب زمستانی خرس روسی؛

روسیه و خاورمیانه بزرگتر کاخ سفید - بخش دوم

► سوریه؛ محل قدرت‌نمایی خرس روسی به عقاب

شدت گرفتن بحران در سوریه همزمان با تنش در اوکراین، خرس روسی را نه تنها از خواب بیدار بلکه آنقدر عصبانی کرد که با تمام قوا وارد موضوع سوریه شد و خاورمیانه جایگاه اورژانسی در سیاست خارجی روسیه گرفت (اگر چه در دکترین سیاست خارجی این کشور عموما جایگاه پنجم را داشته و دارد). با وجود اینکه طی سال‌های 2012 تا 2015 هر روز بر تنش‌های افزوده می‌شد، اما کشیده شدن موج افراط گرایی به کشورهای اروپایی و با تهدیدات پیاپی داعش، عقاب ترجیح داد پرواز خود بر آسمان این منطقه را نامحسوس کند و بیشتر از عوامل نیابتی خود نظیر عربستان سعودی و ترکیه بهره‌مند شود. اما در سوی دیگر مسکو تمام قد حضور خود را در سوریه به رخ می‌کشید و با تشکیل ائتلافی استراتژیک با جمهوری اسلامی ایران در موضوع سوریه، در مدار هلال شیعی قرار گرفت. روس ها که منافع خود در لیبی را از دست داده بودند، به هیچ عنوان قصد باخت کامل در ژئوپلوتیک خاورمیانه را نداشتند و تنها راه پایان این بحران سیستمیک را حضور مقتدر و حتی نظامی خود در منطقه خاورمیانه می‌دانست.

در حالی که بسیاری از تحلیلگران و سیاستمداران داخلی و خارجی در سال 2012 معتقد بودند که دولت سوریه روزهای پایانی خود را سپری می‌کند، اما مسکو و تهران با حمایت‌های خود و تاکید این موضوع که مردم این کشور باید برای خود تصمیم بگیرند و قدرت‌های خارجی حق دخالت غیرقانونی در امور سوریه را ندارند؛ به درخواست بشار اسد از این دولت حمایت و آن را حفظ کرده‌اند و حالا با گذشت چهار سال از آغاز بحران در سوریه، همچنان بشار اسد رئیس جمهور قانونی این کشور می‌باشد. البته باید به نقش ایران در به وجود آمدن جایگاه کنونی روسیه نیز توجه داشت.


► کاخ سفید به دنبال تزلزل جایگاه روسیه در خاورمیانه
به نظر می‌رسد کاخ سفید قصد دارد تا در راستای طرح آشتی جویانه خود با کرملین، میان مسکو و تهران شکافی ایجادکند؛ چرا که به موجب آن می‌تواند ائتلاف این دو کشور در سوریه را وارد فضایی غبارآلود نماید و میز بازی را به سمت خود سوق دهد. اگرچه اولویت سیاست خارجی روسیه پس از خارج نزدیک، اروپا و آمریکا است، اما دور از ذهن است که روس‌ها موضوعی را مورد معامله قرار بدهند که میان این سال‌ها تمام قد برای آن ایستاده‌اند و منطقه استراتژیکی مهمی برای آنها به شمار می‌آید. از سوی دیگر مسکو طی دو سال اخیر همکاری‌های خود با تمام قدرت‌های خاورمیانه را گسترش داده است تا موقعیتی با خطر کمتر برای خود ایجاد کند و بتواند دایره بازیگری خود را افزایش دهد. به همین جهت است که از یک سو بر گسترش همه جانبه روابط خود با ایران تاکید دارند و از سوی دیگر اسرائیل شریک استراتژیک مهم آنها به شمار می‌آید. در موضوع سوریه نیز اگرچه با ایران ائتلاف دارند، اما همواره می‌کوشند نقش محوری درگفتگوها و مذاکرات صلح سوریه داشته باشند و از این جهت روابط خود را با عربستان، ترکیه و حتی نیروهای مخالفین نیز ترمیم می‌کنند.
اکنون این خرس روسی دیگر عصبانی نیست و سعی می‌کند با ژستی دیپلماتیک در کنار نظامی بودن، قلمرو خود در خاورمیانه را حفظ نماید؛ اگرچه آمریکای ترامپ از اختلاف میان مسکو و تهران خوشحال خواهد شد، اما با این وجود ترجیح می دهد روسیه سرگرم خاورمیانه باشد؛ اما چرا؟


► چرا آمریکا حضور خود در خاورمیانه را کم رنگ کرده است؟
مطابق سند راهبردی که در سال 2012 توسط شورای امنیت ملی ایالات متحده منتشر شد، پروژه عبور از خاورمیانه (اسلام هراسی) جای خود را به چین هراسی داد و این گذار خبر از حرکت سیاست‌های کاخ سفید به سمت شرق آسیا داشت. ایالات متحده که به بهانه ایجاد دموکراسی و اصلاحات سیاسی و اجتماعی منطقه خاورمیانه را درگیر بهار عربی کرده است، اکنون آرام آرام از این منطقه رخت بر بسته و این منطقه را با افراطی گرایی، خشونت، جنگ و البته بازیگران خارق العاده‌ای نظیر عربستان به روسیه سپرده است. کاخ سفید در این منطقه حضور فیزیکی ندارد، اما عوامل آن به طور نیابتی در این منطقه بحران ایجاد می کنند. اکنون تئوریسین‌های آمریکایی می‌دانند میراثی را در این منطقه به جای گذاشته‌اند که تا سال‌ها و حتی نسل‌ها تاثیر آن از بین نخواهد رفت؛ میراثی به نام داعش.

اکنون خرس روسی اگرچه آرام آرام قلمرو خود را در خاومیانه تثیبت کرده است اما این تثبیت می‌تواند روی دیگری نیز داشته باشد. در این شرایط آمریکا با فروش تسلیحات خود به گروه‌های تروریستی منطقه، عربستان، قطر بحرین و ترکیه محل درآمد خوبی می‌تواند داشته باشد و با خیال آسوده به اجرای سیاست‌های شرق هراسی خود بپردازد. شاید روس‌ها سال‌ها بعد به یکباره به خود بیایند و بحران اوکراین یا سوریه‌ای دیگر را احساس کنند؛ اما این بار در مرزهای شرقی خود با شرق آسیا

ژئوپولیتیک ایرانی
@irgeopolitcs