زوال محیط ژئوپولیتیک ایران.. بخش دوم..۳ - تراکم خشونت

زوال محیط ژئوپولیتیک ایران

بخش دوم

3 - تراکم خشونت

بالاترین تراکم خشونت ورزی در محیط پیرامونی ایران وجود دارد. از چهار جنگ عراق، افغانستان، یمن و سوریه تا گروههای تروریستی که رشدشان قارچ گونه است، عمق و گستره خشونت و ناامنی را در این منطقه به شکلی غیرقابل تصور بالا برده اند. انفجار مرگباری که در روزهای اخیر در کابل رخ داد و شهری را به خون کشید و حمله تراژیکی که به نماد دموکراسی در ایران شد نمادهای تازه عمق و گستره خشونت عریان در این منطقه اند. مردمان خاورمیانه سالهاست روز خود را با شنیدن یا خواندن خبری در مورد درگیری یا ترور آغاز می کنند.

محیط پیرامونی ایران بیش از هر زمان دیگری به میدان مین شباهت یافته و ایران عمیقا در این میدان مین درگیر است. روشن است که ایران از تراکم و تصاعد خشونت در محیط پیرامونی خود به شدت متاثر می گردد. در پیامد تصاعد خشونت، بخش های فزاینده ای از محیط منطقه ای ایران رو به ویرانی است و روشن است که زیستن در یک محیط رو به ویرانی چه تبعاتی در بر خواهد داشت. 13 میلیون کودک در محیط پیرامونی ایران عمدتا به دلیل جنگ های فراگیر نمی توانند به مدرسه بروند و این یعنی اینکه داعش و دیگر گروه‌های افراطی منطقه به تلاش چندانی برای سربازگیری از میان این فوج بی‌سواد، نیاز ندارند. این خشونت عمیق و گسترده چند دهه ای است که در محیط پیرامونی ایران تداوم دارد. تداوم خشونت موجب شده زیرساخت های سخت و نرم جوامع در طیف وسیعی از محیط همسایگی ایران از هم گسسته شود. زمانی که که زیرساخت یک جامعه از بین می رود می توان مدعی شد که فاتحه آن جامعه خوانده شده است. تاریخ توسعه نشان می دهد که دشوارترین کار، نرمالیزه کردن .جوامعی است که ساختارهای آنان در هم شکسته است. دشواری دولت-ملت سازی در افغانستان و عراق شاهدی بر این مدعاست


4 - مدیریت فاجعه بار قدرت های بزرگ

یکی دیگر از عواملی که به زوال محیط ژئوپلتیک ایران کمک کرده، نقش مدیریتی قدرت های بزرگ است. نقش مدیریتی قدرت های بزرگ یکی از نهادهای کلیدی جامعه بین المللی است، نهادی که در محیط پیرامونی ایرانی بسیار پررنگ و به شدت ناکارآمد بوده است. از سایکس-پیکو که این روزها آثار فاجعه بارش بیشتر هویدا شده تا نقش شوروی در از هم گسیختگی ساختارهای جامعه افغانستان و تا اشتباهات استراتژیک و پرهزینه آمریکا را می توان نمادهای نقش مدیریتی فاجعه بار قدرت های بزرگ در این منطقه دانست. در این محیط قدرت های بزرگ همواره بخشی از مسئله و نه راه حل بوده اند. در آسیای شرقی و اروپا، نقش مدیریتی قدرت های بزرگ در ایجاد و تداوم ثبات و توسعه به شدت مثبت بوده است. اما در محیط پیرامونی ایران دامن زدن به اختلافات و راه انداختن جنگ های ویرانگر نمادهای مدیریت قدرت های بزرگ بوده اند. تخریب ناشی از سوءمدیریت قدرت های بزرگ در این منطقه به آسانی قابل جبران نخواهد بود. شوروی در 1989 از افغانستان گریخت اما آتشی که در دامن این جامعه انداخت هنوز شعله ور است.


5- اصالت درگیری

واژه همکاری توسعه گرایانه در محیط پیرامونی ایران واژه ای بی معناست. دولتها درگیری و رقابت را به خوبی می شناسند برای پیشبرد آن برنامه های پیچیده ای دارند و بوروکراسی های آنان در این زمینه چنان حرفه ای شده اند که نظایر آنها را کمتر می توان در جهان در حال توسعه سراغ گرفت. شورای همکاری خلیج فارس سالها به عنوان جزیره همگرایی در اقیانوس درگیری و رقابت خاورمیانه تلقی می شد، اما بحران قطر نشان داد که این شورا تا چه میزان تقلبی است و آنچه تعیین کننده روابط میان این کشورهاست، زورگویی و تلاش برای به چالش کشیدن بنیان های امنیت ملی یکدیگر است.

کوتاه سخن آنکه زوال محیط ژئوپلتیک ایران یک پرسش کلیدی را پیش روی این کشور قرار می دهد: آیا ایران به بازطراحی مسیر قدرت یابی خود نیازی ندارد؟

منبع: تابناک

* این مطلب برای نخستین بار در وب سایت «اینترنشنال» منتشر شده است.

بخش اول در کانال ژئوپولیتیک ایرانی
@irgeopolitics