به اقتدار جهانی ایران میاندیشیم ارتباط با ما: هاشم منفرد @irgeopoliticsmail [email protected] انسانی کتاب: مرجع تخصصی کتب علوم انسانی ensaniketab.ir سایت ما: www.irgeopolitics.com
ان گفت که چین تلاش خواهد کرد تا تغییراتی در برخی از هنجارهای بینالمللی ایجاد نماید
ان گفت که چین تلاش خواهد کرد تا تغییراتی در برخی از هنجارهای بینالمللی ایجاد نماید. البته از منظر الیت سیاسی چین این تغییرات و تلاش برای بازنگری در برخی از ارزشهای مستقر میبایست بهگونهای صورت گیرد که منجر به چالش و مواجهه مستقیم با ایالات متحده نشود. سیاستهای نظامی چین نیز براساس این رویکرد تدافعی خواهد بود؛ اما در کنار آن تلاش میشود تا این کشور در بحرانهای منطقهای ازجمله بحران دریای چین جنوبی و دریای شرقی چین و بهطور کلی بحرانهایی مانند گسترش تروریسم و افراطگرایی که بهصورت ملموس میتواند امنیت و منافع چین را تحت تأثیر قرار دهد، رویکردهای قاطعتری برگزیند. براساس این سناریو و همچنین در نتیجه افزایش اعتماد به نفس ناشی از موفقیتهای اقتصادی برای رهبران این کشور، احتمالاً توجه و حرکت بیشتر به سمت کشورهای درحال توسعه خواهد داشت و میزان و حجم رقابتهای این کشور با کشورهای توسعه یافته غربی تشدید خواهد شد. طبیعی است که حرکت چین در این مسیر نیاز این کشور به توسعه توانمندیهای دفاعی و نظامی خود را نیز بیش از پیش خواهد نمود. در این سناریو میانگین رشد سالانه تولید ناخالص داخلی چین را میتوان 6 تا 8 درصد و هزینههای نظامی و دفاعی این کشور را نیز 1.5 تا 2 درصد از تولید ناخالص داخلی دانست. بررسی و رصد رفتارهای منطقهای و بینالمللی چین نشان میدهد که این سناریو یعنی سناریوی «چین جسور» قدرت تبیینی بیشتری برای بررسی و تحلیل رفتارهای چین دارد. در وضعیت فعلی و تا آیندهای قابل پیشبینی، چین نیاز جدی به محیطی مسالمتآمیز جهت تداوم توسعه به مثابه انتخاب استراتژیک خود دارد و بنابراین باید در جهت ایجاد و تثبیت چنین محیطی گام بردارد؛ لذا در این سناریو مفهوم «ظهور مسالمتآمیز» همچنان بهعنوان «مفهوم غالب سیاست خارجی چین» باقی خواهد ماند. براساس این سناریو میتوان گفت که اگرچه چین تلاش خواهد نمود تا به آرامی بهقدرتی قاعدهساز در حوزههای مختلف تبدیل شده و حضور فعالتری در بحرانهایی که بهصورت ملموس منافع و امنیت ملی این کشور را تهدید میکنند اتخاذ نماید؛ اما اتخاذ رویکردهای همکاریجویانه با قدرتهای بزرگ و همسایگان، تأکید عمده بر همکاریهای چندجانبه میگذارد و تلاش برای نهادسازیهای اقتصادی و همچنین تقویت ابتکارات نهادی منطقهای خود، محور و مدار حرکت چین در دو دهه آینده خواهد بود. همانگونه که بیان شد نمیبایست این سناریو را در مفهوم «دشمنی» تفسیر کرد. به همین دلیل میتوان تأکید کرد که یکی از مفروضات اساسی که میتوان در این سناریو مطرح کرد ممانعت چین از برخورد و تقابل با ایالات متحده است؛ زیرا ازیکسو حفظ و گسترش روابط اقتصادی با این کشور مهمترین نقش را در تداوم قدرت اقتصادی چین دارد و ازدیگرسو، ایالات متحده دارای چنان قابلیتهایی است که قادر است بیشترین فشار استراتژیک را به چین وارد نماید. ازطرفدیگر باید این نکته را هم یادآور شد که رشد اقتصادی سریع چین تنها یک روی سکه تحولات چین است و روی دیگر آن مسائل ناشی از این رشد و نیز عقبماندگیهای تاریخی این کشور است که باید به سرعت برطرف شود. از اینرو برخی از تحلیلگران و متفکرین چینی تأکید دارند که در چند دهه آینده، تمام نیروی نخبگان چین باید صرف ایجاد و تثبیت استانداردهای زندگی حداقلی برای مردم چین شود. ایجاد چنین وضعیتی نیازمند منابع بسیار گستردهای است که بخش مهمی از آن باید از محیط بینالمللی تأمین شود. لذا میتوان گفت که از منظر این تحلیلگران، انتخاب استراتژیک چین باید وارد شدن هرچه بیشتر در فرایند جهانی شدن اقتصاد باشد تا ایستادن در مقابل آن. همانگونه که بیان شد بهنظر میرسد که این سناریو قدرت تبینی بیشتر برای بررسی رفتار چین در سالهای اخیر و تا آینده قابل پیشبینی دارد و طبیعی است که تنظیم سناریوهای رفتاری چین در اوراسیا در لوای این سناریو هم میتواند امکان تحقق بیشتری داشته باشد.
3) ظهور چین تهاجمی و برونگرا
براساس این سناریو، چین رفتارهای تهاجمی بیشتری را به نسبت گذشته و در ارتباط با بازیگران و محیط بیرونی اتخاذ خواهد کرد و در کنار آن تلاش خواهد نمود تا توانمندیهای تهاجمی نظامی دوربرد خود را نیز هرچه بیشتر گسترش دهد. تحقق این سناریو و حرکت چین به سمت برونگرایی تهاجمی عملاً رقابت استراتژیک با دیگر بازیگران را به دستور کار اصلی تصمیمسازان این کشور تبدیل خواهد کرد. طبیعی است که شدت این برونگرایی تهاجمی و تسلط و ارجحیت اصل رقابت بر همکاری در حلقه و چیدمان اول دفاعی و امنیتی این کشور یعنی آسیا پاسیفیک و شرق آسیا بیشتر از دیگر نقاط خواهد بود. برخلاف سناریوی قبل یعنی سناریوی ظهور چین جسور که در آن رهبران و الیت سیاسی چین در برابر حجم و میزان فشارهای داخلی برای برونگرایی بیشتر مقاومت خواهند کرد، طبیعی است که در این سناریو این رهبران مخالفت و مقاومتی در این مسیر نخواهند دا