دولت‌های فرومانده تهدیدی برای قدرت‌های جهانی و منطقه‌ای.. بخش اول

دولت های فرومانده تهدیدی برای قدرت های جهانی و منطقه ای

بخش اول

سخنرانی دکتر فرجی راد استاد دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات

اصطلاح (Failed states)، اصطلاحی است که در زبان فارسی، دولت های ورشکسته و دولت های فرومانده ترجمه شده است.

در مورد چرایی به وجود آمدن دولت های فرومانده، باید متذکر شد که بعد از جنگ جهانی دوم تا سال 1991 که جنگ سرد به پایان رسید دنیا دو قطبی بود؛ یکی قطب کمونیسم و دیگری قطب لیبرالیسم و سرمایه داری و کشورهای کوچکتر در حوزه نفوذ این دو قطب قرار داشتند و مورد حمایت رهبران یکی از قطب ها بودند؛ اما رهبران دو قطب به نابسامانی ها و عدم برنامه ریزی درست اقتصادی که منجر به فساد اقتصادی، رانت خواری و حتی اعمال ضد حقوق بشری در این کشورها می شد، بی توجه بودند و تنها به دنبال این بودند که این کشورها را زیر سلطه خود داشته باشند. از سال 1991 که فروپاشی شوروی رخ داد غرب دیگر برای کشورهایی که در دروره جنگ سرد تحت نفوذ آن بودند اهمیتی قائل نبود زیرا در گذشته امریکا به این کشورها کمک می کرد که به سمت شوروی سوق پیدا نکنند و با پایان جنگ سرد هزینه کردن برای این کشورها منفعتی برای امریکا نداشت. روسیه نیز تعهدی نداشت که به کشورهای تحت نفوذ خود در زمان جنگ سرد کمک کند و امنیت این کشورها را تامین کند؛ لذا بعد از جنگ سرد این دولت های منبع فساد، ضد حقوق بشری، و بدون برنامه ریزی درست اقتصادی دچار مشکل شدند و با درگیری ها و چالش هایی چون بنیادگرایی مذهبی و ... مواجه شدند که در نهایت این درگیری ها و چالش ها باعث شد این دولت ها کنترل خود را برای اعمال خشونت جهت امنیت زایی از دست بدهند. به عبارت دیگر این دولت ها دیگر تنها اعمال کننده مشروع اقتدار برای امنیت در کشورهای خود نبودند. به همین جهت این کشورها به تدریج به پایگاهی برای تروریست ها و گروه های دیگر تبدیل شدند. به تدریج تحولاتی رخ داد و بزرگترین حادثه تروریستی تاریخ در امریکا(حادثه یازده سپتامبر) رخ داد و از این مقطع به بعد دولت های فرومانده به بزرگترین خطر تهدید کننده امنیت غرب و ایالات متحده امریکا تبدیل شدند و ایالات متحده امریکا بعد از یازده سپتامبر به این نتیجه رسید که باید به نحوی استراتژی خود را تدوین کند که دولت های فرومانده را کنترل کند؛ به همین دلیل وقتی به افغانستان حمله کرد هدفش این بود که امنیت خود و شرکای خود را تأمین کند.




مفهوم دولت فرومانده:

دولت فرومانده، دولتی است که در آن نهادهای رسمی دولت جایگاه و مفید بودن خود را به عنوان مرکز اعمال قدرت مشروع و تخصیص منابع و ثروت از دست داده اند.

روتبرگ الگویی را برای شناسایی دولت های فرومانده به شرح زیر ارائه داده است:

1.فروماندگی دولت برای تامین نیازهای اساسی مردم خود و یا چپاول شهروندان خود از طریق دزد سالاری؛

2. تنزل مداوم کارایی؛

3. بی قانونی گسترده به گونه ای که گروههای مجرم با برخورداری از مصونیت به فعالیت می پردازند؛

4.انتقال وفاداری برخی یا بسیاری از شهروندان به سمت بازیگران غیر دولتی در بسیاری از مناطق کشور (گروههای فشار یا گروههای تروریستی).

در کل شاخص های ورشکستگی یا فروماندگی 12 شاخص اصلی و 14 شاخص فرعی است. 12 شاخص اصلی را می توان به شاخص های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی به شرح زیر تقسیم کرد:

شاخص های اجتماعی: 1- فشار جمعیتی فزاینده؛ 2-حرکت گسترده پناهندگان و آوارگان؛ 3- نارضایتی و سوءظن گروهی و انتقام جویانه؛ 4-خروج نیروها و فرار مغز ها به صورت طولانی مدت

شاخص های اقتصادی: 1-توسعه ناهمگون اقتصادی در میان گروهها؛ 2- فقر و 3- نزول اقتصادی آشکار

شاخص های سیاسی: 1-مشروعیت زدایی از دولت؛ 2- وخامت رو به رشد ارائه خدمات عمومی؛ 3- تعلیق حکومت قانون و نقض گسترده حقوق بشر؛ 4- فعالیت دستگاههای امنیتی همانند یک دولت درون دولت؛ 5- افزایش شکاف میان نخبگان حاکم و 6- دخالت دیگر دولت ها یا بازیگران سیاسی خارجی در امور کشور.

بخش دوم در کانال ژئوپولیتیک ایرانی
@irgeopolitics