ارزشمندترین منبع دنیا دیگر نفت نیست، داده‌هاست.. اندیشکده راهبردی تبیین

ارزشمندترین منبع دنیا دیگر نفت نیست، داده‌هاست

اندیشکده راهبردی تبیین

اندیشکده راهبردی تبیین-کالای جدیدی در یک صنعت پرمنفعت با رشد سریع گسترش می‌ یابد، که رگولاتورهای ضدتراست را واداشته تا برای مهار اشخاص کنترل‌کنندۀ جریان آن پا پیش بگذارند. یک قرن قبل، منبع مد نظر نفت بود. اکنون غول‌ها به نگرانی های مشابهی دامن زده‌اند که به داده‌ها مربوط می‌شود، یعنی به نفتِ عصر دیجیتال. این کمپانی های غول‌ (آلفابت یعنی شرکت مادر گوگل، آمازون، اپل، فیسبوک و مایکروسافت) گویی مهارشدنی نیستند. این ۵ شرکت ارزشمندترین بنگاه‌ها در دنیا هستند. سودهایشان سرسام‌آور است: آنها روی‌هم‌رفته ۲۵ میلیارد دلار سود خالص در فصل اول سال ۲۰۱۷ جمع کردند. نیمی از تمام دلارهایی که در آمریکا آنلاین خرج می‌شوند، نصیب آمازون می‌شود. تقریباً تمام رشد درآمد در حوزۀ تبلیغات دیجیتال در آمریکا در سال گذشته، مدیون گوگل و فیسبوک است.

این 5 شرکت ارزشمندترین بنگاه‌ها در دنیا هستند. سودهایشان سرسام‌آور است: آنها روی‌هم‌رفته 25 میلیارد دلار سود خالص در فصل اول سال 2017 جمع کردند. نیمی از تمام دلارهایی که در آمریکا آنلاین خرج می‌شوند، نصیب آمازون می‌شود. تقریباً تمام رشد درآمد در حوزۀ تبلیغات دیجیتال در آمریکا در سال گذشته، مدیون گوگل و فیسبوک است.

چنین سلطه‌ای، به فراخوان‌هایی برای تجزیۀ غول‌های فناوری منجر شده است، مثل اتفاقی که در اوایل قرن بیستم برای استاندارداویل افتاد. این روزنامه در گذشته علیه چنین اقدام شدیدی استدلال کرده بود. حجم و اندازه که جُرم نیست. موفقیت این غول‌ها به سود مصرف‌کنندگان بوده است. کمتر کسی پیدا می‌شود که زندگی بدون موتور جستجوی گوگل، تحویل یک‌روزۀ آمازون یا نیوزفید فیسبوک را بخواهد. وقتی آزمون‌ها و معیارهای استاندارد ضدتراست هم به کار گرفته می‌شوند، زنگ هشداری برای این شرکت‌ها به صدا درنمی‌آید. آنها نه تنها پولی به زور از جیب مشتریان بیرون نمی‌کشند، بلکه بسیاری از خدمات‌شان رایگان است (کاربران عملاً با تقدیم داده‌های بیشتر، هزینۀ این خدمات را می‌دهند). رقبای آفلاین‌شان را هم در نظر بگیرید تا سهم‌شان از بازار کمتر نگران‌کننده شود. و ظهور نمونه‌های تازه‌کار مثل اسنپ‌چت حاکی از آن است که تازه‌واردان هم هنوز می‌توانند موج‌ساز شوند.

اما دلیلی برای نگرانی وجود دارد. کنترل شرکت‌های اینترنتی بر داده‌ها، قدرت شگرفی به آنها می‌دهد. الگوهای قدیمی دربارۀ رقابت که در عصر نفت تدوین شدند، در آنچه به «اقتصاد داده‌محور» مشهور شده منسوخ به نظر می‌آیند. به رویکرد جدیدی نیاز است.

اقتصاد داده‌محور نیازمند رویکرد جدیدی به قوانین ضدتراست (ضد اتحاد چند شرکت) است.

کمیّت فی‌نفسه حائز کیفیت است

چه تغییری رُخ داده است؟ با تلفن‌های هوشمند و اینترنت، داده‌ها نیز فراوان، همه‌جایی و بسیار ارزشمندتر شده‌اند. خواه می‌خواهید بدوید یا تلویزیون ببینید یا در ترافیک گیر کرده باشید، تقریباً هر فعالیتی یک ردپای دیجیتال به جا می‌گذارد: محتوای خام بیشتر برای کارخانجات عصاره‌گیری از داده. اکنون که وسایل مختلف، از ساعت گرفته تا ماشین، به اینترنت وصل می‌شوند، حجم داده نیز افزایش می‌یابد: برخی تخمین می‌زنند که یک ماشین خودران ۱۰۰ گیگابایت داده در ثانیه تولید می‌کند. در همین حال، تکنیک‌های هوش مصنوعی (همچون «یادگیری ماشین») ارزش بیشتری از داده‌ها استخراج می‌کنند. الگوریتم‌ها می‌توانند پیش‌بینی کنند که چه زمانی مشتری آمادۀ خرید است، موتور نیاز به سرویس دارد، یا یک نفر در خطر ابتلا به یک بیماری است. غول‌های صنعتی مثل جنرال‌الکتریک و زیمنس اکنون خود را در قالب «بنگاه‌های داده» تبلیغ می‌کنند.

کنترل شرکت‌های اینترنتی بر داده‌ها، قدرت شگرفی به آنها می‌دهد. الگوهای قدیمی دربارۀ رقابت که در عصر نفت تدوین شدند، در آنچه به «اقتصاد داده‌محور» مشهور شده منسوخ به نظر می‌آیند. به رویکرد جدیدی نیاز است.

این فراوانی داده‌ها، ماهیت رقابت را تغییر می‌دهد. غول‌های فناوری همیشه از اثرات شبکه‌ای سود بُرده‌اند: هرچه تعداد کاربران ثبت‌نام‌کرده در فیسبوک بیشتر شود، ثبت‌نام در آن برای دیگران جذاب‌تر می‌شود. در حوزۀ داده‌ها، اثرات شبکه‌ای بیشتر می‌شوند. یک بنگاه با جمع‌آوری داده‌های بیشتر، قلمرو گسترده‌تری برای بهبود محصولاتش دارد، که کاربران بیشتری جذب می‌کنند که در نتیجه داده‌های بیشتری تولید می‌شوند و الی آخر. هرچه شرکت تسلا داده‌های بیشتری از ماشین‌های خودرانش جمع کند، می‌تواند قابلیت خودرانی آنها را بهتر کند: و این یکی از دلایلی است که این شرکت که در فصل اول سال جاری فقط ۲۵ هزار خودرو فروخت، اکنون ارزشی بیشتر از جنرال‌الکتریک دارد که ۲٫۳ میلیون خودرو فروخت.
لذا استخرهای بزرگ داده‌ها می‌توانند همچون خندق‌های حفاظتی عمل کنند.

ژئوپولیتیک ایرانی
@irgeopolitics