به اقتدار جهانی ایران میاندیشیم ارتباط با ما: هاشم منفرد @irgeopoliticsmail [email protected] انسانی کتاب: مرجع تخصصی کتب علوم انسانی ensaniketab.ir سایت ما: www.irgeopolitics.com
کدام کشور میتواند همکار اصلی ایران در توسعه بندر چابهار باشد؟. بخش اول
کدام کشور میتواند همکار اصلی ایران در توسعه بندر چابهار باشد؟
رقابت هند، چین و ژاپن برای سرمایهگذاری در چابهار
بخش اول
مجید رئوفی
با وجود پهلو گرفتن اولین کشتی هندی از کاندلای هند در چابهار، هندیها سرعت لازم برای توسعه این بندر اقیانوسی ایران را نشان ندادهاند. چین هم که تمرکزش بر توسعه گوادر پاکستان است، نیمنگاهی به چابهار و حضور ایران در ابتکار یک کمربند ـ یک جاده دارد. ژاپن بازیگر جدیدی است که تمایلش برای مشارکت در توسعه چابهار را علنی کرده است. دراینمیان، اولویت ایران برای همکاری در توسعه چابهار و مسیرهای حملونقلی شرق ایران با کدامیک از این سه کشور خواهد بود؟
یک سال پس از سفر نارندرا مودی به ایران و عقد قرارداد توسعه چابهار که با صفت تاریخساز همراه شد، نخستوزیر هند در بازدیدی از ایالت گاجرات، نوید پیوستن هند و ایران از کاندلا تا چابهار را اعلام کرد. چند روز پس از آن، اولین کشتی کانتینری از بندر کاندلا هندوستان در بندر شهید کلانتری چابهار پهلو گرفت؛ اما چشماندازی که طی سالهای گذشته برای توسعه چابهار و کریدور حملونقلی که از چابهار به افغانستان و همچنین آسیای مرکزی، قفقاز، روسیه و اروپا در قالب کریدور شمال ـ جنوب ترسیم شده، فراتر از این اتفاق تاریخی و نمادین است.
درواقع توسعه بنادر چابهار و خطوط حملونقلی شرق ایران از چابهار تا مشهد را باید بهصورت یک پکیج دید که احداثشان باید به شکل موازی پیش برود تا ایران بتواند از این موقعیت ویژه خود بهرهمند شود؛ اما در هر دو مورد، تکلیف سرمایهگذاران خارجی مشخص نشده است. ازسویی هند سالهاست که اعلام کرده در این مسیر با ایران مشارکت میکند و ازسوی چین هم صحبتهایی درباره حضور در چابهار مطرح شده است.
واقعیت این است که در دکترین امنیتی چین، پاکستان بهترین همسایه چین است. پاکستان نیاز به برق، سنگ آهن و کمکهای اقتصادی دارد و میتواند شریک مناسبی برای توسعه مسیرهای تجاری چین در امتداد استراتژی بزرگ یک کمربند ـ یک جاده باشد؛ اما چین باید بر این زمین، زمانی که درحال کسبوکار در جوار دهلینو است، آهسته گام بردارد. چین بارها از هند دعوت کرده تا به ابتکار یک کمربند ـ یک جاده بپیوندد، ولی هنوز دوطرف درباره طرح اجرایی آن به نتیجه مشخصی نرسیدهاند. حضور چین در پاکستان را در قالب طرح کمربند و جاده، بهطور بالقوه منافع هند را حداقل از سه مسیر تهدید میکند. اول افزایش همکاریهای چین و پاکستان در منطقه مورد مناقشه جامو و کشمیر، دوم افزایش حضور نیروی دریایی چین در اقیانوس هند، و سوم نگرانی درمورد دستاوردهای نامتقارن توسعه اقتصادی ناشی از طرح کمربند و جاده، سه تهدید بالقوه هند ازطریق این طرح هستند. حضور پررنگ چین در اقیانوس هند، سوءظن هند درمورد فعالیتهای چین در حیاط خلوت دریاییاش را افزایش میدهد. باوجوداین حضور چین در گوادر پاکستان برای هند اصلاً خوشایند نیست و حضور در چابهار برای هندیها بسیار مهم است، باز هم عزم جدی ازسوی هند برای تسریع در سرمایهگذاری زیرساختهای چابهار و خطوط ریلی شرق ایران دیده نمیشود. مشکلاتی نظیر مخالفتهای ایالات متحده با حضور هند در ایران، تعهدات خارجی فراوان هند و دست بستهتر شرکتهای سرمایهگذار هند همچون IPGPL نسبت به چینیها، باعث شده تا حتی پاکستانیها نسبت به حضور موفق هند در چابهار تردیدهای جدی داشته باشند.
باوجود اینکه هنوز ایران نتوانسته مانند پاکستان و قزاقستان از سرمایهگذاریهای مرتبط با ابتکار کمربند و جاده ازسوی چینیها بهره مند شود؛ اما همکاریهای دامنهدار دو کشور، این امید را به حضور ویژه ایران در این ابتکار زنده نگه میدارد. بازار ایران اینقدر جذاب هست که چینیها در بلندمدت دوباره با اشتیاق وارد آن شوند و با حل مشکلات موجود، در عرصههای مختلف، سرمایهگذاری کنند. پس از سفر رئیسجمهور چین به ایران از ایجاد مناطق آزاد و شهرکهای صنعتی جدید با سرمایه و تکنولوژی چینی ازجمله در بندر جاسک و تأمین مالی پروژههای توجیهپذیر ازسوی اگزیم بانک چین، سخن به میان آمد. بااینحال، بهدلیل تمرکز چین بر توسعه گوادر، بحث زیادی درباره توسعه چابهار ازسوی مسئولان چینی مطرح نشده است. بااینحال، سرمایهگذاران چینی بارها طی بازدید از چابهار از علاقه خود به حضور در آن گفتهاند.
بخش دوم در کانال ژئوپولیتیک ایرانی
@irgeopolitics