سرچشمه‌های فارسی ستیزی در آسیای مرکزی. فارسی ستیزی در بستر ایران هراسی.. بخش دوم

سرچشمه های فارسی ستیزی در آسیای مرکزی
فارسی ستیزی در بستر ایران هراسی

بخش دوم

درحالیکه در اصل زبان آنها زبان فارسی است. مثلا ما یک گونه فارسی به نام زبان ساراسن ها می شناسیم که این زبان در بین مغول ها و در سرزمین مغولستان یعنی در سرزمینی با سه و نیم میلیون کیلومتر مربع (یعنی نیمی از آسیای مرکزی ) رواج دارد. این نکته از این جهت گفته شد که ما در این زمینه آمارهای قابل استناد و روشنی در اختیار نداریم.

پرسش: وضعیت زبان فارسی از منظر احزاب و نهادهای دولتی در آسیای مرکزی چگونه است؟

در این خصوص احزاب عمدتا یا به نام یا در باطن، گرایش های کمونیستی دارند و به نوعی با تفکر کمونیستی ملایمت دارند و همین باعث زمینه ای برای حضور این تفکر در عرصه های قدرت شود. اما از طرفی آنچه که مانع از شکل گیری احزاب و حرکت حزبی و تحزب در این کشورها است، ماندن آنها در مرحله توسعه اقتصادی است. چرا که عمدتا رویکردهایشان مبتنی بر توسعه اقتصادی است. لذا در حال حاضر احزاب جایگاه چندانی ندارند، تا بتوانیم نقش آنها را در گسترش زبان فارسی مورد مطالعه جدی قرار دهیم. متاسفانه در ازبکستان حزب حاکم لیبرال دمکرات نسب به فارس زبان های حدود 15 میلیونی ترک زبان قلمادا میکند. متاسفانه در همه جمهوری ها دوران گذار به توسعه اقتصادی و سیاسی خیلی کند پیش می رود و به همین دلیل هم فعالیت احزاب خیلی روند قانع کننده ای ندارد. حتی بعضی از احزاب و گرایش های عربی در این کشور خصوصا هزینه می کنند و می توانند نه تنها برای مردم که حتی برای دستگاه های اجرایی و قدرت هم وسوسه کننده باشند. بعضی از احزاب مثل حزب تحریر (که عمدتا درازبکستان کانونیت دارد و از آنجا اثرات خود را در جمهوری های دیگر آسیای مرکزی بروز و گسترش می دهد،) مدافع زبان عربی و نشردهنده آن هستند. اینگونه شایعه پیوند به جریان ها و نحله های افراطی همین کانونی در تاجیکستان ، ازبکستان، جنوب قرقیزستان و قزاقستان فعالیت می کند، خود مانع از حضور فعالانه زبان فارسی می گردد.

در عین حال به دلیل این که منابع اصلی آنها منابع عرفانی زبان فارسی است در بسیاری از جمهوری های مشترک المنافع جریان های صوفیانه و عرفانی و فرقه های تصوف چون نقشبندی، از جمله نشر دهندگان زبان فارسی شناخته می شوند.

در عین حال واقعیت های تاریخی را نمی شود به سرعت تغییر داد. هشتاد درصد کتاب های قدیم و نسخ خطی موجود در کتابخانه های این کشورها به خط فارسی هستند. از سویی مردم این کشورها با توجه به امکانات برای دریافت صدا و تصویر کشور ایران و کشورهای فارسی زبانی از جمله افغانستان (که به زبان فارسی برنامه های خود را پخش می کنند) یا کشورهای دیگر مردم آسیای میانه که در مناطق مختلفی به زبان فارسی آشنا هستند و سخن می گویند به فیلم های فارسی ، ترانه های دیروزی و امروزی به زبان فارسی و.. مراجعه می کنند. در واقع وقتی که آیین، دین، جغرافیا، تاریخ و زبان مشترک است، به نظر می آید مضایق ایجاد شده علیه زبان فارسی به اندازه کافی در نشر این زبان محدود کننده باشند.

پرسش: با توجه به جایگاه زبان فارسی در آسیای مرکزی می توان گفت که در دهه اخیر فارسی ستیزی در کنار ایران هراسی مورد توجه قرار گرفته است؟

به نظر همین گونه است. در طول ماه ها و سال های اخیر حساسیت مضاعف و فزاینده ای نسبت به زبان فارسی ، حضور و فعالیت محصولات به این زبان در این کشورها حس می شود، این موضوع با تلاش هایی که به منظور ایجاد ایران هراسی است مصادف شده است. این ناشی دغدغه ها و مطالبات کشورهای استعمار گر و سوء استفاده کننده در مراوده و روابط خود با کشورهای مشترک المنافع دارند. آنها حضور فارسی در این بین کشورهای مستقل مانعی فراروی خود می بینند. مثلا در تاجیکستان که به نوعی مرکز زبان فارسی در آسیای میانه می شود، سفارت امریکا به اندازه ی یک وزارت خانه امکانات در اختیار دارند و کارمندان بسیاری در این سفارت فعالیت می کنند. وقتی که نقش امریکا را در طراحی نقشه های براندازی جمهوری اسلامی ایران در نظر می گیریم با توجه به این (که از منظر دیگری ایران ام القری زبان فارسی در جهان شناخته می شود) طبیعی است که حرکت های فارسی ستیزی با طرح های ایران هراسی که در غرب و اروپا شکل می گیرد مرتبط باشد. در تاجیکستان گروه های قدرتی هستند که ترجیح می دهند به موازات ترک نشان دادن فارس زبان ها در بعضی از جمهوری های آسیای میانه، زبان و فرهنگ روسی را اشاعه دهند که روسوفیل شناخته می شوند. حتی در این کشورها به نقش جایگزینی زبان عربی در حد خواندن سطحی قرآن بسنده می کنند. این وضعیت نشان از آن دارد که همواره یک نگرانی از قبل شیوع زبان فارسی و قدرت یافتن فارسی و محصولاتی به این زبان در کشورهای آسیای میانه وجود دارد.

@irgeopolitic