نسخه تبدیل فاسدترین کشوردنیا به سرزمین شفافیت وسلامت.. بخش اول.. نگاهی به تجربه اقتصادی گرجستان

نسخه تبدیل فاسدترین کشوردنیا به سرزمین شفافیت وسلامت

بخش اول

نگاهی به تجربه اقتصادی گرجستان

اقتصادنیوز : بعد از فروپاشی اتحادیه شوروی سابق، گرجستان به‌عنوان عضوی از اتحادیه، پس از استقلال در یک برزخ اقتصادی قرار گرفت. ۱۵ سال در حضیض ماند؛ اما بعد از پی‌ریزی اصلاحات گسترده، اوج گرفت. گرجستانی که به‌عنوان یکی از فاسدترین کشورهای دنیا شناخته می‌شد به یکی از شفاف‌ترین کشورهای دنیا تبدیل شده است و اصلاحات آن به‌عنوان یکی از موفق‌ترین اصلاحات شناخته می‌شود.

به گزارش اقتصادنیوز اصلاحات گرجستان در سه مرحله «بوروکراسی‌زدایی»، «خصوصی‌سازی» و «لیبرالیزیشن» به کمک تیم تکنوکرات اقتصادی این کشور صورت گرفت و الگویی است برای کشورهایی که با ناکارآیی اقتصادی دست‌ و‌پنجه نرم می‌کنند.

گرجستان در سال ۱۹۹۱ یکی از فاسدترین، ناکارآترین و رانتی‌ترین کشورها بود؛ اما در سال‌های گذشته به یکی از شفاف‌ترین و کارآترین اقتصادهای دنیا تبدیل شده است. اگر چه دو عامل «تعرض امپراتوری‌ها و دول همسایه» و «اهمال سیاست‌گذاران داخلی» گستره تاریخی توقف اقتصاد گرجستان را توضیح می‌دهد اما پی‌ریزی اصلاحات گسترده در سال ۲۰۰۳ به‌عنوان یک «نقطه برگشت» برای اقتصاد این کشور قلمداد می‌شود. نقطه برگشتی که درس‌های جالب توجهی به توسعه‌خواهان دنیا آموخت. تجربه گرجستان به سه سوال اساسی پاسخ داد: اول اینکه «چرا سیاست‌گذاران در مقابل اصلاحات مقاومت می‌کنند؟» دوم اینکه «چرا شیفت سیاسی به تعویق می‌افتد؟» و سوم اینکه «اصلاحات با چه شدت و مقیاسی باید انجام گیرد؟» بازخوانی تجربه گرجستان نشان می‌دهد که پاسخ سوال اول در دل یک تحلیل عقلایی اما مبتنی بر مقیاس «کوتاه‌مدت» در ذهن سیاست‌گذار بیرون می‌آید. به‌طوری‌که فشار اجتماعی و ریاضت اقتصادی حکم می‌کند که سیاست‌گذار کوتاه‌مدت به اصلاحات روی نیاورد؛ اگر چه ممکن است نتیجه اصلاحات در بلندمدت «برد اجتماعی» باشد؛ اما مهم این است که سیاستمدار فعلی در بلندمدت در دایره سیاست وجود ندارد. پاسخ سوال دوم را می‌توان با تقسیم جامعه به دو گروه «اکثریت» و «اقلیت و سیاست‌گذار» جست‌وجو کرد؛ به‌طوری‌که گروه اکثریت توانایی واکنش به سیاست‌های ناکارآ را نداشته و رویکرد «چشم‌پوشی» را در پیش می‌گیرند. در طرف مقابل گروه «اقلیت و سیاستمداران» با اتخاذ رویکرد «لابی» فرآیند «شیفت سیاسی» را به تعویق می‌اندازند. درخصوص سوال سوم بررسی‌ها نشان می‌دهد گرجستان اصلاحات را در ۳ مقیاس «بوروکراسی‌زدایی»، «خصوصی‌سازی» و «لیبرالیزیشن» و در ۲۵ مرحله انجام داد. اصلاحاتی که فضای فاسد سابق گرجستان را به فضای شفاف امروزی تبدیل کرد. «دنیای اقتصاد» قبلا در گزارشی با عنوان «رمز سبقت در ماراتن اقتصاد» تجربه اقتصاد گرجستان بعد از استقلال را در مقایسه با استونی بررسی کرده بود. گزارش حاضر در ادامه گزارش مذکور روی فرآیند اصلاحات اقتصادی گرجستان تمرکز کرده است.

گرجستان در ۳ قاب

بررسی تاریخچه اقتصاد گرجستان نشان می‌دهد این کشور فرازوفرودهای قابل‌توجهی را تجربه کرده است. در مجموع تاریخ اقتصادی گرجستان را می‌توان به ۳ دوره «قبل از استقلال گرجستان از جماهیر شوروی»، «بعد از استقلال(سال ۱۹۹۱) تا انقلاب رز در سال ۲۰۰۳» و «بعد از انقلاب رز تاکنون» تقسیم کرد. در دوره اول گرجستان در طول تاریخ خود یا در معرض تنش‌های دو امپراتورییونان و ایران قرار داشته یا در عصر جدید تحت تصاحب شوروی بوده است؛ بنابراین اقتصاددانان نقش سیاست‌گذاری مستقل در این دوره را کم‌رنگ ارزیابی کرده و به واکاوی دوره‌های بعد می‌پردازند. دوره دوم از استقلال این کشور از اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱ آغاز شد و تا انقلاب رز در سال ۲۰۰۳ ادامه یافت. از این دوره به‌عنوان دوره‌ ناکارآیی سیاست‌گذاری و شکست اقتصادی یاد می‌شود. به‌طوری‌که در این بازه زمانی حدود ۱۵ ساله گرجستان یکی از فاسدترین کشورهای دنیا شناخته می‌شد. به‌دلیل همین فساد و شکست‌ها، درآمد سرانه این کشور در این بازه زمانی تقریبا ثابت ماند. عمده اقتصاددانان علت خواب اقتصادی گرجستان در این دوره را به دو عامل «سردرگمی بعد از استقلال» و «فضای رانتی دولتی» نسبت می‌دهند. گرجستان که دهه‌ها خود را با برنامه‌های اقتصادی جماهیر شوروی منطبق کرده بود بعد از استقلال خود را در یک سردرگمی و برزخ پیدا کرد؛ به‌طوری‌که استراتژی صریح و روشنی برای مدیریت اقتصاد در بین سیاست‌گذاران این کشور وجود نداشت. بعد از استقلال سیاست‌گذاران گرجستانی با سوال‌هایی مواجه شدند که قبلا تجربه پاسخ به آن را نداشتند. سوال‌هایی مانند چه چیزی تولید کنیم؟ چطور تولید کنیم؟ و چه کسی تولید کند؟ از جمله سوال‌هایی بود که اقتصاد گرجستان را با یک سردرگمی مواجه کرد.

بخش دوم در کانال ژئوپولیتیک ایرانی
@irgeopolitics