عوامل بروز خستگی مفرط و خواب مرگ در ورزش کوهنوردی:.. انجمن پزشکی کوهستان ایران:

عوامل بروز خستگی مفرط و خواب مرگ در ورزش کوهنوردی:

انجمن پزشکی کوهستان ایران:
تدوین: دکتر حمید مساعدیان - عضو کمیسیون پزشکی اتحادیه جهانی کوهنوردی

عواملی که می توانند در بروز تخلیه انرژی و خواب مرگ در ورزش کوهنوردی موثر باشند عبارتند از:

1- ارتفاع زدگی و بیماری حاد کوهستان: از علل اصلی خستگی مفرط در ارتفاع و متعاقب آن ادم مغزی و ادم ریوی عامل افزایش ارتفاع و کاهش فشار هوا و کمبود اکسیژن می تواند باشد. بیماری حاد کوهستان می تواند باعث خستگی مفرط، و در نتیجه کندی حرکات ،احساس سنگینی ،confusion یا عدم آگاهی به زمان و مکان و در شب هنگام و وقت استراحت باعث بی خوابی و خواب سبک گردد. در طی صعود خصوصا در ارتفاع بالای 7000 متر اگر علائم خواب آلودگی به فرد دست دهد ازعلائم هشدار و بسیار خطرناک می تواند باشد.

بی توجهی به خستگی مفرط ناشی از ارتفاع و بیماری حاد کوهستان که ناشی از ادم خفیف مغزی است می تواند کم کم منجر به علائم جدی تر وعلائم ادم مغزی شود که می تواند افت هوشیاری و مراحل پیش کما و درنهایت بیهوشی ناگهانی و مرگ را بهمراه داشته باشد. پس در طی صعود وضعیت کوهنورد باید مورد توجه سرپرست تیم و سایر همنوردان حاضر در برنامه صعود قرار گیرد و در صورت مشاهده علائم خستگی مفرط نسبت به کاهش ارتفاع و برطرف کردن وضعیت موجود هر چه سریعتر اقدام کرد.

بهترین وموثرترین راه درمان چنین وضعیتی کاهش ارتفاع و فرود می باشد. عدم پذیرش و مقاومت در برابر کاهش ارتفاع می تواند صدمات جبران ناپذیر جانی بهمراه داشته باشد.

2-  هیپوترمی و کاهش دمای عمومی بدن: یکی از علت های اصلی خستگی مفرط در ارتفاع، سرمای شدید و متعاقب آن کاهش دمای عمومی بدن است. این وضعیت خصوصا در فصل زمستان و یا در برنامه های طولانی مدت و 8000 متری و شرایط سرما و هوای سرد پیش می آید(اتفاقی که در حادثه اخیر برودپیک افتاده است). در برنامه های هیمالیانوردی، در صعود از یخچالها و ارتفاع بالا که هوا سردتر می باشد این وضعیت بیشتر بوجود می آید. گرم نگهداشتن بدن در طی صعود، داشتن و استفاده از مایعات گرم(که متاسفانه در این صعود به آن توحه نشده است)، پوشش کافی و تحرک مداوم و پیوسته می تواند ریسک وخطر هیپو ترمی را  کم کند. در هیمالیانوردی که همیشه شرایط سرما حکمفرماست و گاهی دمای هوا در ابتدای صبح در شرایط هوای ثابت و بدون باد به 50 تا 60 درجه زیر صفر می رسد بسیار بیشتر باید احتیاط کرد.

3- فعالیت زیاد بیش از حد توانایی کوهنورد: گاها در ورزش کوهنوردی شرایطی بوجود میآید که فرد ناچارا باید مدت طولانی حتی تا 15 یا 20 ساعت و یا بیشتر بطور پیوسته به فعالیت کوهنوردی جدی و در ارتفاع بالا بپردازد(در اینجا می توانید برنامه های صعودهای گذشته خود را مرور کنید). 

4- بی خوابی های پیش از برنامه:درروزهای صعود قله و هوای طوفانی که شرایط رسیدن به هدف و قله مشکل تر می شود و فرد ناچار است ساعتها به فعالیت در شرایط سخت بپردازد خستگی مفرط بر انسان مستولی شده و فرد را از توان می اندازد. در چنین وضعیتی کندی حرکات بدن ناشی از خستگی مفرط وضعیت را بدتر کرده و فرد کم کم بسمت شرایط بحرانی پیش می رود که در صورت ادامه چنین وضعیتی ،خطر مرگ کوهنورد را بیشتر تهدید می کند. یکی از عوامل دیگر خواب آلودگی در برنامه های کوهنوردی صعودهای شبانه، عزیمت های شبانه به قلل(جزو لاینفک برنامه های هیمالیانوردی است) و بی خوابی های زمینه ای و عدم استراحت کافی در طی برنامه است که می تواند تاثیر قابل ملاحظه ای در حین اجرای برنامه برای کوهنورد داشته باشد. برنامه های سنگین کوهنوردی اگر با استراحت کافی پیش از برنامه و در طی برنامه همراه نباشد می تواند در حین اجرای برنامه باعث خواب آلودگی مفرط برای کوهنورد باشد که این شرایط در ارتفاعات بالای 6000 متر و در صعود به قلل بلند دنیا که بیماری حاد کوهستان یا ارتفاع زدگی هم مزید بر علت است می تواند خواب آلودگی را تشدید کند.

برنامه ریزی زمانی مناسب و درنظر گرفتن زمان استراحت کافی می تواند شرایط بهتر وایمن تری را برای کوهنورد فراهم کند تا با هوشیاری بیشتر وتمرکز بهتر بتواند صعود موفق تری داشته باشد.

5- گرسنگی طولانی و کاهش قند خون: یک کوهنورد خصوصا در شرایط فعالیت سنگین می بایست به وضعیت تغذیه ای خود توجه کافی داشته باشد. عدم همراه داشتن غذا و آب کافی، عدم استفاده از میان وعده های غذایی، بی اشتهایی ناشی از بیماری ارتفاع، عدم تنوع غذایی و... می تواند براحتی سطح قند خون کوهنورد را کاهش داده و فرد را در ابتدا دچار بی حالی و رخوت و سستی کرده و بمرور زمان دچار خواب آلودگی کند. پس باید برای رژیم غذایی خود در پیش و حین برنامه های کوهنوردی خصوصا در ارتفاع بالا برنامه ریزی دقیق داشت.

مصرف صبحانه مقوی و کم حجم، استفاده از تنقلات و استفاده از قندهای ساده بصورت شکلات، شیرینی، آبنبات و بیسکویت و... بعنوان مواد قندی که ب