قصیدهٔ۷..۷۵. ای گه توقیع آصف‌خامه و جمشیدقدر. وای گه نیت ارسطوعلم و اسکندربنا

قصیدهٔ۷

۷۵. ای گه توقیع آصف‌خامه و جمشیدقدر
وایْ گه نیت ارسطوعلم و اسکندربنا

🍃🍃🍂🍁🍂🍃🍃
توقیع: فرمان و دست‌خط، مجازاً نوشتن.
آصف: از فرزندان اشمویل پیغمبر و مادرش از بزرگان بنی‌اسرائیل و از نوادگان یعقوب بود. تورات وی را یکی از موسیقی‌دانان و سرایندگان دربار بنی‌اسرائیل معرفی کرده است؛ اما بنا بر روایات اسلامی آصف، وزیر سلیمان نبی بود و بسیار مورد اعتماد او؛ به طوری که می‌توانست هر وقت نزد او برود و زنان از وی رو پنهان نمی‌نمودند. او مستجاب‌الدّعوه بود و در قرآن نام او صریحاً نیامده است. مفسّرین مرادِ آیهٔ «الّذی عندَهُ علمٌ مِنَ‌الکتاب (سورهٔ نمل؛ آیهٔ۴۰) را آصف دانسته‌اند که علم بسیار داشت و کتاب‌های فراوان خوانده بود و حتی در برخی روایات است که او اسم اعظم یا نام بزرگ خدای تعالی می‌دانست. در شعر فارسی ارتباط آصف با سلیمان از جهات مختلف و از آن جمله به عنوان مظهر وزرای کاردان و عاقبت‌اندیش مورد توجه قرار گرفته است. (فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی، محمدجعفر یاحقی)
آصف‌خامه: آن که قلم او مانند قلم آصف است، آن که فرمان و دست‌خطش همچون آصف است.
جمشیدقدر: دارای قدر و منزلت و مرتبهٔ جمشید، به بزرگی و شکوه جمشید، در اینجا مراد از جمشید سلیمان است.
ارسطو: حکیم یونانی که در مآخذ اسلامی نامش ارسطاطالیس ذکر شده است و به معلم اول شهرت دارد. آثار ارسطو بسیار متنوع و شامل جمیع معارف و علوم یونانی است. در ادبیات فارسی ارسطو معلم اسکندر است و اسکندر پس از رسیدن به سلطنت او را وزیر خود می‌کند و ثروتی فراوان می‌بخشد؛ اما در تاریخ، ارسطو فقط مربی اسکندر است و تربیت اسکندر مقدونی بدو سپرده شد و‌ بدین‌ وجه تا اواخر عهد اسکندر ارتباط حکیم با آن جهانگیر کمابیش برقرار بود. (فرهنگ تلمیحات، سیروس شمیسا)
ارسطوعلم: دارای علمی چون علم ارسطو.
اسکندربنا: دارای بنا و‌ اساسی محکم چون سدّ اسکندر. (رک: به همین قصیده؛ بیت۳۱)
بین «آصف» با «جمشید» و «ارسطو» با «اسکندر» تناسب است.

@khaghanieshervani