قصیدهٔ۹..۱۳. صفیر صلصل و لحن چکاوک و ساری. نفیر فاخته و نغمهٔ هزارآوا،

قصیدهٔ۹

۱۳. صفیر صلصل و لحن چکاوک و ساری
نفیر فاخته و نغمهٔ هزارآوا،

🍃🍃🍂🍁🍂🍃🍃
صفیر: بانگ و آواز.
صلصل: فاخته، کالنجه، مرغی است خاکستری‌رنگ مطوّق به طوق سیاه که آن را قلیل‌الالفت دانسته‌اند و به جهت آوازش آن را کوکو نیز گویند. (فرهنگ‌نامهٔ جانوران در ادب فارسی، دکتر منیژه عبداللهی)
لحن چکاوک: نغمه و آهنگ چکاوک؛ چکاوک یا چکاو در موسیقی قدیم ایران یکی از دوازده مقام بوده و در موسیقی کنونی هفتمین گوشه است و نغمه چکاوک هشتمین گوشهٔ دستگاه همایون است؛ چکاوک پرندهٔ خوش‌آوازی است بزرگتر از گنجشک و او را ابوالملیح خوانند؛ در اینجا به قرینهٔ صلصل، ساری، فاخته و هزارآوا منظور پرنده است.
ساری: پرنده‌ای است کوچک و خوش‌آواز و به رنگ سیاه و خالدار که آن را سار و سارجه هم می‌گویند.
نفیر فاخته: بانگ و آواز فاخته، به نظر می‌رسد که خاقانی بین صلصل و فاخته فرق گذاشته است. در واژه‌نامهٔ موسیقی ایران‌زمین آمده است: «اصلی از اصول قدیمی موسیقی؛ یکی از بحور اصول موسیقی قدیمی به نام فاختهٔ ضرب و نوعی از نواختن ساز با انواع فاختهٔ ثقیل، فاختهٔ صغیر و فاختهٔ کبیر.»
هزارآوا: هزاردستان، مرغی است معروف، نوعی از بلبل، فرهنگ معین با استناد به این شعر حافظ
صدهزاران گل شکفت و بانگ مرغی برنخاست
عندلیبان را چه پیش آمد، هزاران را چه شد؟
(شاخ نبات حافظ، ص۴۲۶)
هزار را غیر از بلبل و عندلیب و شاید نوعی از آن‌ها ذکر نموده است.
بین «صفیر» و «نفیر» جناس لاحق است.

@khaghanieshervani