قصیدهٔ۲..۲۶. خس‌طبع را چه مال دهی و چه تربیت. بی‌دیده را چه میل کشی و چه توتیا

قصیدهٔ۲

۲۶. خس‌طبع را چه مال دهی و چه تربیت
بی‌دیده را چه میل کشی و چه توتیا

🍃🍂🍃🍂
خس‌طبع: انسان دون و پست.
تربیت: پروردن، آموختن، ترقی و برتری، احسان و تفقد.
میل کشیدن: کنایه از نابینا کردن، یکی از گونه‌های شکنجه و آزار و در گذشته بوده است که میلهٔ گداخته را در چشم می‌کشیدند و شخص را نابینا می‌کردند.
توتیا: سرمهٔ مصنوعی را گویند که اکسید مس را با سنگ آهک و آب غوره در کوره حرارت داده، مادهٔ سفید رنگی به نام توتیا به دست می‌آید که برای شست‌شوی چشم و افزایش نور آن به کار می‌رفته است. (فرهنگ لغات و تعبیرات خاقانی، سیدضیاءالدین سجادی)
بین «مال» و «میل» جناس لاحق و بین «میل» و «توتیا» تضاد است.
مصراع دوم تمثیل است برای تأکید معنی مصراع اول.

معنی: برای انسان پست، مال بی‌ارزش دنیا یا تربیت و آموختن که یکی بی‌ارزش و دیگری بس گران‌مایه است، برابر است؛ همچنان‌که برای نابینا میل کشیدن و سرمه کشیدن چشم یکسان است.

@khaghanieshervani