قصیدهٔ۶..۹. بر سر همت بلافخر از ازل دارم کلاه. بر تن عزلت بلابغی از ابد برم قبا

قصیدهٔ۶

۹. بر سر همت بِلافخر از ازل دارم کلاه
بر تن عزلت بِلابغی از ابد بُرّم قبا

🍃🍃🍂🍁🍂🍃🍃
همت: کوشش و سعی، در اصطلاح تصوف، عبارت از توجه قلب است با تمام قوای روحانی خود به جانب حق برای حصول کمال برای خود یا دیگری.
عزلت: گوشه‌گیری، کناره‌گیری از خلق، عرفا عزلت را از آن جهت اختیار کردند تا حواس ظاهر بسته شود و از اعمال خود معزول گردند؛ زیرا هر حجابی به روح انسانی رسد، او را از مشاهدهٔ جمال مولا محجوب گرداند.
سر همت و تن عزلت: استعارهٔ مکنیّه.
بلافخر: بدون فخر و مباهات، اشاره است به سخن پیامبر (ص) که فرمودند: انا أَفصحُ العرب و لا فخرَ. (بحارالانوار، جلد۱۷، ص۱۵۸.
و نیز فرموده‌اند: أنا سَیِّدُ وُلْدِ آدَمَ یَومَ القیامَة وَ لا فَخرَ وَ بَیدی لِواءُ‌الحمدِ و لا فخرَ و ما مِن نبیٍّ آدمَ فَمَن سِواهُ إلّا تَحتَ لِوائی وَ اَنا أَوّلُ شافِعٍ وَ أَوَّلُ مُشَفَّعٍ و لا فَخرَ.
(احادیث مثنوی، ۱۱۰)
کلاه: تاج.
بلابغی: بدون سرکشی و ستم و بدون افراط و برتری‌جویی، اشاره است به حدیث پیامبر (ص) که روزی از ایشان سؤال شد:
أیُّ النّاس افضل؟ قال کلُّ مهموم‌القلب، صدوق‌اللسان
قالوا: صدوق اللسان نعرفه فما مهموم‌القلب؟
قال: هو‌التّقیُّ‌النَّقیُّ لا اثم فیه و لابغیَ و لا بخلَ و‌ لاحسد.
(المعجم المفهرس، ونسینگ، دارالدعوه، استانبول، ۱۳۸۸ ه.ق.)
چه کسی برتر است؟ فرمودند: کسانی که حزن در دل دارند و راستگو هستند. گفتند: راستگویان را می‌شناسیم، ولی محزونان قلب چه کسانی هستند؟ فرمود: آن کسی است که پرهیزگار و آراسته است، گناه نمی‌کند و ستم نمی‌ورزد و کینه‌ورز و حسود نیست.
ازل و ابد با تشبیه مضمر به کلاه و قبا مانند شده است.

معنی: بی‌آنکه فخر بفروشم، بر سر همت تاج ازل دارم و بی‌آنکه ستم کنم، بر تن عزلت لباس ابد می‌دوزم، یعنی همّت ازلی و‌ عزلت ابدی دارم.

@khaghanieshervani