مطالعات پیکره¬ای زبان.. بی جن خان

مطالعات پیکره¬ای زبان

بی جن خان

زبانشناسی پیکره ای یا پیکره پژوهی شاخه ای نو از زبانشناسی کاربردی به حساب می آید که به واکاوی و مقایسه ابعاد متنوع تولیدات
زبانی میپردازد. در حقیقت، منظور از پیکره مجموعه ای نسبتا بزرگ از متون الکترونیک است که بصورت حساب شده ای حاشیه
نویسی، برچسب گذاری و دسته بندی شده اند و در نتیجه امکان بررسی های بسیار متنوعی را به کاربر خود میدهند)مک انری ویلسون، ٢٠٠١) از آنجا که تحلیل داده ها در پیکره پژوهی بر اساس شمارش دقیق جمله ها، عبارات، واژه ها و حتی تکواژ هاست، لذا
متون مورد مطالعه حتما بایستی قابلیت خوانش توسط کامپیوتر را داشته باشند. شاید بتوان گفت که پیکره پژوهی از حیث تاریخی
پاسخی غیر مستقیم به نظریات دستور زبان چامسکی باشد چرا که آن نظریات همگی مبتنی بر زبان محتمل )آنچه میتواند گفته شود(
بودند اما پیکره پژوهی مبتنی بر زبان صورت گرفت (آنچه گفته شده است) میباشد)ویدوسون،٢٠٠٧). در واقع مطالعات پیکره محور
می¬کوشند تا با استفاده از روشهای کمی و محاسباتی به تبیین جنبه های زبان به همان صورت که مورد استفاده قرار گرفته است بپردازند
و بدین ترتیب توصیفی داده محور از شیوه استفاده از زبان توسط گروه های مختلف کاربران زبانی ارائه دهند.
رویکرد پیکره محور در زبانشناسی کاربردی در چند دهه اخیر با توجه به امکانات تحلیلی بسیار دقیق و متنوعی که برای مطالعه زبان
فراهم میکند مورد استقبال زیادی قرار گرفته است بطوریکه بسیاری از کشورهای دنیا اقدام به تهیه و تدوین پیکره ملی زبان های بومی
خود کرده¬اند. در این میان، میتوان به پیکره ملی بریتانیا، پیکره ملی زبان روسی، پیکره ملی لهستانی، و پیکره ملی انگلیسی استرالیا اشاره کرد. علاوه بر پیکره های عظیم ملی، بسیاری دیگر از پیکره های خردتر که اهداف پژوهشی خاصی را دنبال می¬کرده¬اند نیز در سالهای اخیر ایجاد شده اند. پیکره تاریخی زبان انگلیسی، پیکره های موازی دوزبانه، پیکره¬های متون ادبی، و پیکره¬های متون ترجمه شده
نمونه هایی ازین پیکره ها هستند. نوع دیگری از پیکره ها که از اهمیت بالایی در آموزش زبان خارجی برخوردارند پیکره های متنی
زبان آموزان با زبان¬های مادری و سطوح توانش زبانی مختلف است. چنین پیکره هایی این امکان را به پژوهشگران میدهد تا به بررسی
دقیق نوع و میزان استفاده از واژگان و ساختارهای دستوری توسط زبان آموزان بپردازد)گرینجر، گیلکویین، و مونیر، ٢٠١٥) همچنین با
بهره گرفتن از چنین پیکره هایی، میتوان به مقایسه جنبه های مختلف زبانی از قبیل انواع اشتباهات، بسامد استفاده از انواع واژگان ، عبارات، جمله واره ها و ساختارهای دستوری در بین گروه های مختلف زبان آموزان پرداخت. مقایسه الگوهای مختلف استفاده از زبان توسط زبان آموزان و بومی زبانان نیز میتواند شناخت بسیار خوبی از ماهیت پیشرفت توانش زبانی فراهم کند.
از جمله حوزه های دیگری که پژوهش های پیکره محور در آن با استقبال زیادی روبرو شده است مطالعات زبان برای اهداف خاص و
دانشگاهی است. مطالعات مختلفی در این حوزه بر روی واژگان رشته های دانشگاهی، همنشینی واژگان، زنجیره های واژگانی و شکل
های دستوری صورت گرفته است. لیست های مختلفی از واژگان عمومی، نیمه تخصصی و تخصصی از جمله بروندادهای این پژوهش
ها بحساب می آید) کاکسهد،٠ ٢٠٠ ؛ گاردنر و دیویس، ٢٠١٣) بسیاری از مطالعات شیوه نگارش متون علمی در رشته های مختلف یا
در بین نویسندگانی با توانش زبانی مختلف و یا زبان های مادری مختلف را مورد بررسی قرار داده اند و تفاوت های قابل تاملی را
گزارش کرده اند) هایلند، ٢٠٠٨) بررسی بخش های مختلف مقالات و پایان نامه ها از حیث استفاده از ساختارهای زبانی مختلف نیز از
.) جمله موضوعات مورد توجه محققین بوده است)هونتون چانگ، ٢٠١٥).
همانگونه که در بالا گفته شد، تحلیل متون یک پیکره از جنبه های بسیار متنوعی امکانپذیر است. یکی از این جنبه ها بررسی واژگان
است. نرم افزار های موجود و زبان های برنامه نویسی (wordsmith, Antconc, R, Python) این امکان را به ما میدهند تا لیست
واژگان یک متن، میزان بسامد آنها در بخش های مختلف بهمراه نمونه استفاده از آنها )کلیدواژه در محیط متنی( مورد بررسی قرار
گیرند. الگوهای همنشینی واژگان نیز از دیگر امکانات پایه ای است که امکان بررسی آن در پیکره پژوهی وجود دارد. استخراج
همنشین های هر واژه از حیث شدت با هم آیی یا بسامد با هم آیی با استفاده از امکانات نرم افزاری ممکن است. همچنین میتوان زنجیره
های واژگانی یا با هم آیی های بیش از دوکلمه را نیز در متون استخراج کرد و مورد بررسی و مقایسه قرار داد. در سطحی بالاتر، امکان بررسی با هم آیی واژگان در ساختارهای دستوری نیز وجود دارد. به عنوان مثال، یک محقق میتواند به مطالعه اینکه کدام افعال گرایش